Değeri 5 milyon doları aşan 36 yağmalanmış tarihi eser, New York’ta düzenlenen törenin ardından Suriye’ye teslim edildi. İade edilen koleksiyonda antik Palmira’dan çıkarılan büyük bir mezar kabartması ile Suriye’deki bir Roma villasından alınan 14 nadir mozaik bulunuyor.
Tören, tarihi ve kültürel varlıkların yasa dışı ticaretine karşı yürütülen çalışmalar kapsamında düzenlendi. Etkinliğe Manhattan Bölge Savcısı Alvin Bragg, ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Christopher Landau, ABD’nin Suriye ve Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack, Suriye’nin Washington Maslahatgüzarı Mohammad Nasser Qanatri ve Birleşmiş Milletler Büyükelçisi Ibrahim Olabi katıldı.
Palmira’nın mezar kabartması iade edildi
İade edilen parçalar arasındaki Palmira mezar kabartması, MS 2. yüzyılın sonlarına tarihleniyor. 454 kilogramdan ağır kireç taşı eser, uzanmış bir erkeği ve onu çevreleyen bir kadınla üç çocuğu tasvir ediyor.
Kabartma, antik Palmira’daki bir mezar odasının duvarında bulunuyordu. Eserin, üzerindeki figürlere zarar verilmemesi için duvardan özenle çıkarıldığı belirtildi.
Manhattan Bölge Savcısı Bragg, kabartmanın, terör örgütü DEAŞ’ın Suriye’deki arkeolojik alanlarda sistematik yağmalama yaptığı dönemde bulunduğu yerden çıkarıldığını açıkladı. Bragg ayrıca, soruşturmalar kapsamında ofisinin Orta Doğu ve Kuzey Afrika’dan 31 tarihi esere el koyduğunu söyledi.
Roma villasından alınan mozaikler
Koleksiyondaki eserlerden biri de MÖ 3. yüzyıla tarihlenen "Telete ve Eros" mozaiği. Yüzlerce küçük ve renkli taş küpten meydana gelen eser, Telete ile Eros’un mitolojik düğününü betimliyor.
Manhattan Bölge Savcılığı, mozaiğe Temmuz 2021’de Suriye ve Lübnan’dan çalınan 22 mozaikle birlikte el koydu. İade edilen diğer parçalar arasında, Suriye’nin kuzeybatısında üretilen ve MÖ 2. binyıla tarihlenen üç kadın "Suriye-Hitit" heykelciği de yer alıyor.
Bu heykelcikler, 1980’lerin sonları ile 1990’ların başlarında New Yorklu sanat taciri Edward Merrin’in elinde sanat piyasasında görüldü. Daha sonra tarihi eser kaçakçılığıyla bağlantılı suçlardan federal mahkemede hüküm giyen Merrin’in elindeki parçalar, koleksiyoncu Michael Steinhardt’a satıldı.
Bragg, Suriye’ye gönderilen dört eserin, ofisinin yıllar süren ve birçok ülkeyi kapsayan ceza soruşturması sonucunda Steinhardt koleksiyonundan aldığı toplam 70 milyon dolar değerindeki 180 tarihi eser arasında bulunduğunu belirtti.
Suriye’nin kültürel mirası savaş yıllarında yağmalandı
Suriye’nin Washington Maslahatgüzarı Qanatri, Suriye-Amerikan işbirliğiyle ülke tarihinin bir bölümünün geri döndüğünü söyledi. Qanatri, kültürel mirası korumaya yönelik ortak çabaların iki ülke arasında kalıcı bağlar kurulmasına katkı sağladığını ifade etti.
Suriye’deki arkeolojik alanlar iç savaş yıllarında yağmalama, kaçakçılık ve yıkımla karşı karşıya kaldı. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Palmira da 2015’te DEAŞ’ın kontrolü sırasında ağır hasar gördü.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Suriye tarihi eserlerinin yasa dışı ticaretini önlemek için 2015’te 2199 sayılı kararı kabul etti. ABD de 2016’da, 15 Mart 2011 ve sonrasında Suriye’den yasa dışı yollarla çıkarılan arkeolojik ve etnolojik materyallerin ithalatına acil kısıtlamalar getirdi.
Söz konusu kısıtlamalar taş, metal, seramik, cam, fildişi, kemik ve tekstil ürünlerinin yanı sıra resim, mozaik ve diğer Suriye kültürel varlıklarını kapsıyor. UNESCO daha sonra Palmira’daki Bel ve Baalşamin tapınakları, Zafer Takı, kent müzesi ve koleksiyonlarının bazı bölümlerinde meydana gelen yıkımı belgeledi.