Avrupa Birliği, İsrail'in işgal altındaki Filistin topraklarında hızla genişleyen yerleşimlerle ticareti kısıtlamak için yeni adımların yol haritasını çiziyor. AB dışişleri bakanları, Brüksel'deki bugünkü toplantıda bu konuyu ele alacak.
Reuters'a konuşan üst düzey bir AB diplomatı ve bir Avrupalı yetkili, görüşmelerin Avrupa Komisyonu'nun hazırladığı gizli bir belgeye dayanacağını belirtti. Belgede, İsrail yerleşimlerinden gelen mallara yönelik üç temel seçenek sıralanıyor: ithalat lisansı sistemi, yüksek gümrük vergileri ve tam ticaret yasağı.
AB daha önce de yaptırım uygulamıştı
AB, Mayıs ayında işgal altındaki Batı Şeria'da Filistinlilere yönelik ciddi ve sistematik insan hakları ihlalleri gerekçesiyle 4 kuruluş ve 3 kişiye yaptırım kararı almıştı.
Bugünkü kapalı oturum hakkında konuşan bir diplomat, "Bugün tanık olacağınız şey seçenekler üzerine bir tartışma olacak ve her bir tarafın tutumu hakkında daha net bir resim elde edeceğiz" dedi.
Karar alma sürecinde bölünme
Diplomatlar, üye ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle bugün somut bir karar çıkmasını beklemiyor. Anlaşmazlıkların merkezinde, kararın nasıl alınacağı sorusu yer alıyor.
Bazı diplomatlar, İsrail yerleşimleriyle ticaret yasağının nitelikli çoğunlukla alınabileceğini savunurken, Komisyon belgesi oybirliği gerektirebileceğine işaret ediyor. Oybirliği şartı, karar alınmasını büyük ölçüde zorlaştırıyor.
Avrupa Komisyonu sözcüsü Paola Pinho, belgenin üye ülkelerle paylaşıldığını doğruladı ancak içeriği hakkında yorum yapmaktan kaçındı.
Üye ülkeler arasında baskı ve çatlak
AB, Orta Doğu konularında 27 üye ülke arasındaki derin bölünmeler nedeniyle genellikle güçlü kararlar almakta zorlanıyor. Ancak son dönemde artan yerleşimci şiddeti ve Başbakan Binyamin Netanyahu hükümetinin yerleşimleri yoğun şekilde genişletmesi, bazı üye hükümetlerden harekete geçilmesi yönündeki baskıları artırdı.
Politico'nun dört diplomata dayandırdığı habere göre Belçika, Hollanda ve İspanya'nın aralarında bulunduğu bir grup AB ülkesi, Komisyonu İsrail yerleşimleriyle ticareti kısıtlayacak bir öneri sunmaya zorlamaya çalışıyor.
Avrupa Parlamentosu Dış İlişkiler Komitesi İspanyol üyesi Nacho Sánchez Amor, yerleşimlerin yasa dışı olduğunu vurgulayarak "En iyi çözüm, yerleşimlerde üretilen tüm malların ithalatını basitçe yasaklamaktır" ifadesini kullandı.
Öte yandan, üst düzey bir Avrupalı diplomat, Almanya'nın İsrail'e gümrük vergisi getirilmesini öngören herhangi bir kararı veto etmeyi ya da çekimser kalmayı planladığını söyledi.
Uluslararası Adalet Divanı görüşü ve İsrail'in tepkisi
Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Temmuz 2024'te yayımladığı danışma görüşünde İsrail'in Filistin topraklarındaki işgalinin ve Batı Şeria'daki yerleşim inşasının hukuka aykırı olduğunu bildirmişti. Divan, devletlerin bu durumun sürmesine yardımcı olan ticari veya yatırım ilişkilerini engelleyici adımlar atması gerektiğini vurgulamıştı.
İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, geçen yıl bazı Avrupa hükümetlerinin danışma görüşünü uygulama çabalarını "utanç verici" olarak nitelemişti.
Yerleşim faaliyetlerinde rekor artış
İsrail, 3 Temmuz'da Batı Şeria'nın ortasında 13 yeni yerleşim birimi kurma planını onayladı. Filistin Kudüs Valiliği, bu adımın Batı Şeria'yı parçalayıp Kudüs'ü izole edeceği uyarısında bulundu.
Filistin İsrail Araştırmaları Merkezi'nin (MADAR) verilerine göre yerleşim ileri karakollarında son yıllarda benzeri görülmemiş bir sıçrama yaşandı. 2012-2022 arasında yılda ortalama 8 yeni karakol kurulurken bu sayı 2023'te 32'ye, 2024'te 62'ye, 2025'te ise 86'ya yükseldi.
Haziran sonunda Israel Hayom gazetesi, Batı Şeria'daki yerleşimci hareketlerinin bölgenin haritasını köklü biçimde değiştirmeyi ve tamamen Filistin kontrolündeki A bölgelerini hedef almayı öngören bir plan hazırladığını yazdı. Gazeteye göre "Yerleşim Çiftlikleri Birliği" ve "Habita" (Vatan) forumunun öncülük ettiği plan, "emir günü" senaryosunda yaklaşık 100 stratejik noktaya kuvvet konuşlandırma mekanizması öngörüyor ve Oslo Anlaşması'nın açık ihlali anlamına geliyor.
