İşgal altındaki Filistin topraklarındaki İsrail yerleşimleriyle bağlantılı işletmeleri kapsayan BM veri tabanı güncellendi. BM İnsan Hakları Ofisi tarafından yürütülen çalışma, BM İnsan Hakları Konseyinin yetkilendirmesiyle oluşturuldu ve ilk kez 2020’de yayımlandı.
2023 ve 2025’te de güncellenen listenin son çalışmasında tarım, ulaşım, depolama, atık yönetimi, enerji, gıda ve konaklama alanlarındaki faaliyetler incelendi. Veri tabanında 11 ülkeden toplam 214 şirket yer aldı.
126 işletme yeniden incelendi
BM İnsan Hakları Ofisi, 2024’te yaptığı kamuya açık görüş çağrısının ardından 596 işletmeyle ilgili bildirim aldı. Önceki raporda ve mevcut kaynaklarda yer alan şirketler de dahil olmak üzere 215 işletme değerlendirmeye alındı.
Bu işletmelerden 381’i daha önceki incelemelerde ele alınmıştı. Geriye kalan 126 şirket son güncelleme kapsamında incelendi; zamanında değerlendirilemeyen işletmelere ilişkin çalışmaların sürdüğü bildirildi.
İnceleme sonucunda 61 şirket listeye dahil edildi. Daha önce listede bulunan 5 şirketin belirtilen faaliyetlerde artık yer almadığı tespit edilerek kayıtlardan çıkarıldı.
İnsan haklarına etkiler üç düzeyde değerlendirildi
Güncellemede, BM’nin İş Dünyası ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri esas alınarak şirketlerin insan hakları üzerindeki olumsuz etkilere hangi biçimlerde dahil olduğuna ilişkin sınıflandırmaya da yer verildi.
Rapora göre "neden olma", bir şirketin faaliyetlerinin insanların bir insan hakkından yararlanma imkanını tek başına etkilemeye yeterli olduğu durumu ifade ediyor. "Katkıda bulunma", şirket faaliyetlerinin başka bir aktörün faaliyetleriyle birleşerek bu hakkın kullanımını etkilemesini kapsıyor. "Doğrudan bağlantı" ise şirketlerin faaliyetleri, ürünleri veya hizmetleri ile insan hakları üzerindeki olumsuz etkiler arasında doğrudan ilişki bulunması anlamına geliyor.
Listede farklı ülkelerden şirketler yer aldı
Güncellenen veri tabanında İsrailli firmaların yanı sıra farklı ülkelerden uluslararası şirketler de sıralandı. ABD’den Airbnb Inc., Booking Holdings Inc., Expedia Group Inc., Friends of Ir David, Hayovel Inc., Motorola Solutions, Inc., Re/Max Holdings, Inc. ve TripAdvisor, Inc. listede yer aldı.
Güney Afrika’dan Absoluteskin Cosmetics (Pty) Ltd., Hollanda’dan Booking. Com B. V., Lüksemburg’dan Altice International Ltd., İspanya’dan Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles S. A. (CAF), Ingenieria y Economia del Transporte S. M. E. M. P, S. A. (Ineco) ve Salvat Logistica S. A. da listeye dahil edildi.
Fransa’dan Egis ve Egis Rail, Çin’den Fosun International Ltd., İngiltere’den Greenkote P. L. C. ve J. C. Bamford Excavators Ltd., Almanya’dan Heidelberg Materials AG ile Meksika’dan Orbia Advance Corp Sab de CV de güncellenen listede bulunan şirketler arasında gösterildi.
Şirketlere ve devletlere sorumluluk çağrısı
Raporda şirketlerden, yaygın biçimde kabul gören uluslararası standartlar doğrultusunda insan haklarına saygı gösterme sorumluluklarını yerine getirmeleri istendi. Listelenen faaliyetlere dahil olan şirketlerin, ortaya çıkan olumsuz insan hakları etkilerini gidermek için uygun adımlar atması çağrısı yapıldı.
Devletlere de kendi topraklarında veya yargı yetkileri kapsamındaki faaliyetlerle bağlantılı insan hakları ihlallerinin mağdurlarının uluslararası hukuka uygun ve etkili çözüm yollarına erişebilmesini sağlayacak adımlar atma çağrısında bulunuldu.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, raporun şirketlere insan hakları alanındaki sorumluluklarını hatırlattığını söyledi. Türk, şirketlerden insan hakları ihlallerine veya suistimallerine karışmamalarını sağlamak için gerekli özeni göstermelerinin beklendiğini belirtti.