Arnavutluk’un başkenti Tiran’da öğrenciler cumartesi günü Eğitim Bakanlığı’nın avlusuna yanan bir valiz attı. Öğrenciler bunun, daha iyi bir gelecek için ülkeyi terk etmeyi reddettiklerinin mesajı olduğunu söyledi. Eylem, öğrencilerin öncülük ettiği ve Başbakan Edi Rama’nın istifasını talep eden protestoların beşinci gününde yapıldı.
Binlerce genç bakanlığın önünde toplanarak yanan otomobil ve çöp konteynerlerinden barikatlar kurdu; başbakanlık ofisinin yakınında taş, molotofkokteyli ve havai fişek attı. Polis ise protestolar başladığından bu yana ilk kez plastik mermi kullandı. Ulusal Emniyet Müdürü Skender Hita, plastik mermilerin “sınırlı şekilde” kullanıldığını doğruladı ve beş günde 167 kişinin gözaltına alındığını, 132 polisin yaralandığını açıkladı. Yetkisini aşıp aşmadıkları incelenen 7 polis görevden uzaklaştırıldı.
Öğrenciler neden öfkeli?
Son şiddet dalgası 13 Ekim’de Eğitim Bakanlığı önünde başladı. Öğrenciler karşılayamadıkları üniversite harçlarından, köhne üniversitelerden, iş olanaklarının azlığından ve hükümete yönelik yolsuzluk iddialarından şikâyet ediyor. Tiran Siyasi Araştırmalar Enstitüsü’nden Afrim Krasniqi, öğrencilerin talepleri görmezden gelinince yaklaşık üç aylık barışçıl eylemlerin tırmandığını söylüyor. Öğrenciler, güney kıyısında ABD Başkanı’nın damadı Jared Kushner’ın kurduğu bir şirketle bağlantılı lüks tatil köyüne aylardır karşı çıkan “Flamingo” hareketine de katıldı.
Protesto günlerinde başbakanlık ofisi, bakanlık binaları ve banka şubeleri ateşe verildi; göstericiler Ekonomi Bakanlığı’na girerek ofisleri tahrip etti.
İkinci geceden itibaren hükümet binaları ağır hasar gördü, en az biri ateşe verildi.
Tiran’da alevli geceler
Bir videoda, yolda yangınlar yanarken ve havada meşaleler patlarken elleri arkasında kıpırdamadan duran tek bir çevik kuvvet polisi görülüyor.
Başka bir videoda, bir gösterici alevlerin sardığı bir binanın önünde kollarını kaldırarak duruyor.
Gece saatlerinde sokaklarda uzun namlulu silahlar taşıyan özel birlik polisleri de görüldü.
Eylemler başkentin dışına da taştı. Kıyı kenti Draç’ta göstericiler bir postaneyi tahrip etti ve yolları yanan barikatlarla kapattı; Elbasan ve İşkodra’daki üniversitelerde de eylem yapıldı. Sağlık Bakanlığı cumartesi günü 9 gösterici ve 4 polisin tedavi gördüğünü açıkladı.
2013’ten bu yana iktidarda olan ve geçen yıl dördüncü dönemini kazanan Rama istifa çağrılarını reddediyor. Rama, Reuters’a “Geçen yıl seçim yaptık, devrim değil” dedi; “Arnavutluk’un huzur içinde olmasını istemeyen yabancı elleri” suçladı ve şiddetin “en akıl dışı nefretten” beslendiğini savundu.
Rama cumartesi günü daha sakin bir tonla hükümetinin öğrencilere saygı duyduğunu ve gösteri haklarını koruyacağını söyledi. Zarar gören dükkânları ziyaret eden Rama, muhafazakâr muhalefeti şiddeti cesaretlendirmekle suçladı. Aralık 2018’deki öğrenci eylemleri Rama’yı sekiz bakanını görevden almaya ve “Üniversite Paktı”nı başlatmaya zorlamıştı.
Avrupa’daki dalganın yankısı
Arnavutluk’taki protestolar Avrupa’yı saran öğrenci hareketi dalgasının bir parçası. Fransa’da daha fazla öğretmen isteyen lise öğrencilerinin eylemleri cumartesi günü hayat pahalılığı gösterileriyle birleşti; Fransa Eğitim Bakanlığı devlet liselerinde ders saatlerinin yaklaşık yüzde 10’unun öğretmensiz kaldığını söylüyor. İtalya’da göstericiler Eğitim Bakanlığı’na meşale attı, Torino’da polis okulları işgal eden öğrencilere tazyikli su ve biber gazı kullandı; Milano ve Brüksel’de de çatışmalar çıktı.
Arnavut gazeteci Arlis Alikaj olayları “aylardır bastırılan şikâyetlerin kaynama noktası” olarak tanımlıyor. Alikaj’a göre gençler köklü bir değişim isterken muhalefet öfkeyi siyasi olarak kullanmaya çalışıyor.
