İsrail'de Haredilerin askerlik statüsü Gazze ve İran gerilimiyle gündemde

İsrail'in Modi'in kentinde yüzlerce Haredi Yahudi, askerlik hizmetinden kaçtığı belirtilen bir kişinin gözaltına alınmasını protesto ederken polisle çatıştı. Gazze, Lübnan, İran ve işgal altındaki Batı Şeria'daki askeri gerilim sürerken muhalefet, Netanyahu hükümetini Haredilerin askerlikten kaçmasını desteklemekle suçladı.

İsrail'in Modi'in kentinde düzenlenen protesto, Haredilerin askerlik statüsünü ülkedeki seçim gündeminin önemli başlıklarından biri haline getirdi. Yüzlerce Haredi Yahudi, askerlik hizmetinden kaçtığı belirtilen bir kişinin gözaltına alınmasına tepki gösterirken polisle çatıştı.

İsrail Kamu Yayın Kurumu, pazartesi akşamı yapılan gösteride bazı kişilerin bir binaya girmeye çalıştığını ve bunun ardından polisle karşı karşıya geldiklerini aktardı. Gözaltındaki kişi daha sonra serbest bırakıldı, bölgede ise çok sayıda polis görevlendirildi.

İsrail ordusu, askeri polisin Modi'in'de askerlik hizmetinden kaçan veya hizmete katılmayan kişilere yönelik işlemler kapsamında operasyon yaptığını açıkladı. Orduya göre çok sayıda gösterici, askeri polisin görevini yerine getirmesini engellemeye ve gözaltı işlemine müdahale etmeye çalıştı; polis de kalabalığı dağıtmak için müdahalede bulundu.

Ordu, askerlerinin çalışmalarını engelleme veya onlara zarar verme girişimlerini kınarken askerlik hizmetinden kaçan ya da hizmete katılmayan kişilere yönelik işlemlerin devam edeceğini bildirdi. Çatışma sırasında bazı göstericiler polisleri "Naziler" diye niteledi.

Muhalefet Netanyahu hükümetini suçladı

Modi'in'deki olayın ardından muhalefet liderleri, Haredilerin askerlik hizmetinden kaçmasını sürdürmekten Başbakan Binyamin Netanyahu ve hükümetini sorumlu tuttu. Muhalefet, seçimleri kazanması halinde askerlikten kaçışın devamına izin vermeyeceğini ve öğrencileri askere gitmeyi reddeden dini kurumlara verilen finansmanı keseceğini açıkladı.

Ana muhalefet lideri Yair Lapid, askerlik hizmetinden kaçtığı belirtilen Haredi kişinin gözaltına alınmasının ardından yüzlerce kişinin polisle çatıştığını söyledi. Lapid, İsrail'de hukukun üstünlüğünün bulunup bulunmadığını sorgularken Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'i de eleştirdi.

Demokratlar Partisi lideri Yair Golan, Netanyahu hükümetinin İsrail'in güvenliği açısından somut bir tehdit oluşturduğunu savundu. Golan, Netanyahu'nun iktidarda kalabilmek için askerlikten kaçışı finanse etmeyi ve polisi zayıflatmayı sürdürdüğünü öne sürdü.

Golan, seçimlerin askerlikten kaçışı finanse eden uygulamaları sona erdirmek, zorunlu askerlik hizmetini uygulamak ve hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek için fırsat sunduğunu belirtti.

27 Ekim seçimlerinde askerlik başlığı

Muhalefetteki Yashar partisinin lideri Gadi Eisenkot, Modi'in'deki olayların tek başına yaşanmış bir hadise olmadığını ve askerlikten kaçışın normalleştirilmeye çalışıldığını savundu. Eski İsrail Genelkurmay Başkanı Eisenkot, liderliğini yapacağı hükümetin İsrail ordusunu güçlendirecek gerçek bir askerlik yasası çıkaracağını ve bazı kişilerin hizmet yaptığı, bazılarının ise bundan kaçtığı durumu sona erdireceğini söyledi.

Eisenkot, Haredilerin askere alınması meselesinin 27 Ekim'de yapılması planlanan İsrail seçimlerinin merkezine yerleştiğini ifade etti. Seçmenlerin, Netanyahu hükümetinin devamı ile askerlik hizmetini zorunlu kılacak yeni bir hükümet arasında tercih yapacağını belirtti.

Eski Başbakan ve muhalefetteki Birlikte partisinin lideri Naftali Bennett de Modi'in'deki olayların ardından İsrail'in yeni bir felaketin eşiğinde olduğunu söyledi. Bennett, görevlerini yapan asker ve polislerin yüzlerce göstericinin arasında kaldığını, bölgeden çıkabilmek için müzakere etmek zorunda bırakıldığını ve yaşananların kabul edilemez olduğunu belirtti.

Bennett, olaydan Netanyahu ve siyasi ortaklarını sorumlu tuttu. Kuracağı hükümette "aşırı isyancıların" hükümetin koruması altında devlet içinde devlet yönetmesine izin vermeyeceğini söyleyen Bennett, askerlik hizmetini yapmayan hiç kimsenin kendi hükümetinde tek şekel dahi alamayacağını ifade etti.

Haredilerin askerlik statüsüne ilişkin tartışma

Harediler, İsrail nüfusunun yaklaşık yüzde 13'ünü oluşturuyor. Bu topluluğun önemli bir bölümü, Tevrat eğitimiyle meşgul olduğu gerekçesiyle askerlik hizmetini reddediyor ve laik toplumla bütünleşmenin dini yaşam biçimleri üzerindeki etkisinden endişe duyuyor.

Haredileri özellikle Şas ile Birleşik Tevrat Yahudiliği partileri temsil ediyor. Bu partiler, Netanyahu'nun geçmiş ve mevcut hükümetlerindeki geleneksel ortakları arasında bulunuyor ve seçim sonrasında kurulabilecek koalisyonlarda belirleyici olmaları bekleniyor.

İsrail ordusu, yaklaşık üç yıldır birden fazla cephede devam eden askeri operasyonlar nedeniyle asker sayısında sıkıntı yaşadığını belirtirken Haredilerin askerlik hizmetini reddetmesi konusundaki tartışma da büyüyor. Gazze, Lübnan, İran ve işgal altındaki Batı Şeria'daki askeri gerilim, yedek askerlerin sürekli göreve çağrıldığı dönemde bu tartışmayı daha da yoğunlaştırıyor.

Harediler, onlarca yıl boyunca dini eğitim kurumlarında öğrenim gördükleri gerekçesiyle askerlik hizmetini erteledi; bazıları ise muafiyet yaşına kadar bu uygulamadan yararlandı. İsrail Yüksek Mahkemesi, Haziran 2024'te Haredilerin askerlik hizmeti yapmasına karar verdi ve öğrencileri askere gitmeyi reddeden dini kurumlara mali desteğin durdurulmasını hükme bağladı.