Libya’da 4+4 komitesi BM himayesinde seçim anlaşması imzaladı

Libya’daki 4+4 Diyalog Komitesi, Birleşmiş Milletler himayesinde cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerinin en geç 24 ay içinde yapılmasını öngören anlaşmaya imza attı. Metin, Libya’daki siyasi bölünmenin aşılması için seçim kurumlarının yeniden yapılandırılmasını ve birleşik ulusal kurumlar oluşturulmasını öngörüyor.

Libya’da cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerinin en geç 24 ay içinde yapılmasını öngören anlaşma, 4+4 Diyalog Komitesi tarafından Birleşmiş Milletler himayesinde imzalandı. Metin, seçimlerin tek yürütme makamı ve birleşik ulusal kurumlar altında düzenlenmesini hedefliyor.

Trablus’taki Birleşmiş Milletler Libya Destek Misyonu merkezinde düzenlenen törende atılan imza, yaklaşık dört ay süren 7 tur müzakerelerin ardından geldi. Müzakereler Roma’da başlayıp Tunus’ta sona erdi.

Seçim sürecine ilişkin düzenlemeler

Anlaşma, Ulusal Yüksek Seçim Komisyonu Konseyinin yeniden yapılandırılmasını içeriyor. Metinde Dhu İbrahim Atiyye’nin konsey başkanlığına, Sena el-Lişani’nin ise başkan yardımcılığına atanması öneriliyor.

Cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerinin, tek yürütme makamı ile birleşik ulusal kurumlar altında en geç 24 ay içinde yapılması öngörülüyor. Takvimin uygulanamaması halinde taraflar, Birleşmiş Milletler Libya Destek Misyonu ile koordinasyon içinde seçimlerin gerçekleştirilmesi için uygun mekanizmayı belirleyecek.

Metin, çifte vatandaşların cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olmasına izin veriyor. Seçimi kazanan adayın yemin töreninden önce Libya dışındaki vatandaşlığından vazgeçmesini güvence altına alan düzenlemeler öngörülürken, bu şartın yerine getirilememesi halinde seçim sürecinin yenilenmesine imkan tanıyacak hukuki bir düzenleme de öneriliyor.

Askerlerin cumhurbaşkanlığı seçimlerinde hem aday hem de seçmen olarak yer almasının önü açılıyor. Cumhurbaşkanlığına aday olacak kişilerin Libya’nın farklı bölgelerinden kayıtlı seçmenlerden 20 bin imza alması şartı getiriliyor.

Komite, kalıcı anayasanın kabulü de dahil olmak üzere anayasa meselelerinin seçilecek yeni Temsilciler Meclisi tarafından ele alınmasını kararlaştırdı. Yeni Temsilciler Meclisi ile yürütme makamının oturumlarının Trablus, doğudaki Bingazi ve güneydeki Sebha arasında belirlenen düzene göre düzenli yapılması planlanıyor.

Libya tarafları ve BM’den destek

Birleşmiş Milletler Libya Özel Temsilcisi Hana Tetteh, anlaşmayı önemli bir ilerleme olarak nitelendirdi ve önceliğin hükümlerinin belirlenen takvim içinde uygulanması olduğunu söyledi. Tetteh, seçimler için açık ve uzatılamaz bir zaman çizelgesi oluşturulması gerektiğini belirtti.

Tetteh, seçimlerin siyasi sürecin yalnızca bir bölümünü oluşturduğunu ifade ederek kurumların etkinleştirilmesi, yönetişim, temel hizmetler ve ekonomik reformlar üzerinde de çalışılması gerektiğini söyledi. 4+4 toplantısının, siyasi süreci ilerletebilecek başlıca yürütme ve yasama aktörlerini bir araya getirdiğini kaydetti.

Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başkanı Abdulhamid Dibeybe, anlaşmanın geçiş dönemlerini sona erdirecek ve seçimlere giden yolu güçlendirecek önemli bir adım olduğunu söyledi. Dibeybe, Libya halkının ülke kurumlarına gerçek meşruiyet kazandıracak seçimlerle karar vermesi gerektiğini belirtti.

Libya’nın doğusundaki güçlerin Genel Komutanı Halife Hafter ise anlaşmayı, yıllardır çözülemeyen ve cumhurbaşkanlığı ile parlamento seçimlerini engelleyen meselelerin aşılması yönünde ilerleme olarak değerlendirdi. Hafter, kurumların birleştirilmesi ve bölünmüşlüğün sona erdirilmesi çabalarını desteklediğini açıkladı.

Doğu güçlerinin komutan yardımcısı Saddam Hafter, anlaşmanın Trablus’ta imzalanmasını seçimlerin önündeki engellerin kaldırılması bakımından önemli bir adım olarak gördüğünü belirtti. Bundan sonraki aşamanın uygulama ve seçim süreci olması gerektiğini söyledi.

Yol haritasının seçim aşamaları

Birleşmiş Milletler Libya Destek Misyonu, anlaşmanın siyasi süreci ilerletmeyi ve ulusal seçimlerin yapılması için gerekli koşulları oluşturmayı amaçladığını açıkladı. Metin, siyasi yol haritasının ilk iki aşaması olan seçim komisyonu konseyinin yeniden yapılandırılması ile cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerinin anayasal ve hukuki çerçevesindeki sorunların çözümünü kapsıyor.

Anlaşmada seçim çerçevesinde değişiklik yapılması ve seçimlerin tek yürütme makamı altında gerçekleştirilmesi öngörülüyor. Tarafların, 24 ayı aşmayan bir süre içinde seçim düzenlenmesi için çalışması; Temsilciler Meclisi ile Devlet Yüksek Konseyinin ise metni bir ay içinde ulusal düzeyde onaylaması planlanıyor. Uygulamayı desteklemek üzere bir takip mekanizması da oluşturulacak.

Avrupa Birliği Libya Delegasyonu ile Birliğe üye ülkelerin diplomatik misyonları, anlaşmayı kurumların birleştirilmesi ve adil ulusal seçimler için koşulların hazırlanması yönünde önemli bir adım olarak değerlendirdi. Delegasyonlar, Temsilciler Meclisi ile Devlet Yüksek Konseyine anlaşmanın sonuçlarıyla yapıcı biçimde ilgilenme ve gerekli adımları gecikmeden atma çağrısında bulundu.

4+4 komitesi, Birleşmiş Milletler Libya Özel Temsilcisi Hana Tetteh’in 22 Nisan’da Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne yaptığı bilgilendirmenin ardından çalışmalarını sürdürdü. Süreç, Ağustos 2025’te açıklanan üç ayaklı yol haritasının ilk iki aşamasına odaklandı. Bu yol haritası seçim çerçevesinin oluşturulmasını, yeni bir birleşik hükümet kurulmasını ve geniş katılımlı yapılandırılmış diyalog yürütülmesini öngörüyor.

Libya’da Trablus merkezli Ulusal Birlik Hükümeti ile Bingazi merkezli ve Temsilciler Meclisi tarafından 2022’nin başında atanan Usame Hammad hükümeti bulunuyor. Anlaşma, uzun süredir devam eden siyasi bölünmeyi sona erdirmesi beklenen seçimlere yönelik uluslararası ve yerel çabaların bir parçası olarak imzalandı.