Lübnan, 8 Ekim 2023'te başlayan ve 2026'da yeniden genişleyen çatışmaların ardından ağır can kayıpları, geniş çaplı yıkım ve ekonomik daralmayla karşı karşıya kaldı. Başbakan Nevaf Selam, 2023 ve 2026 savaşlarının ülkeye maliyetinin 27 milyar doları aşabileceğini açıkladı.
Çatışmalarda 8 bin 953 kişi öldü
Lübnan Sağlık Bakanlığının 25 Eylül tarihli verilerine göre, 8 Ekim 2023'ten bu yana 8 bin 953 kişi hayatını kaybetti, 30 bin 649 kişi yaralandı. Bilançonun 4 bin 386 ölümü ve 12 bin 413 yaralısı, 2 Mart 2026'dan sonra yaşanan çatışmalara ait.
Çatışmalar, Gazze'deki savaşın ardından Hizbullah'ın 8 Ekim 2023'te başlattığı ve Gazze'ye destek amacı taşıdığını belirttiği saldırılarla başladı. İsrail ordusu ile Hizbullah arasındaki karşılıklı çatışmalar, Eylül 2024'te İsrail'in Lübnan'a yönelik kapsamlı saldırılarına dönüştü.
Kapsamlı saldırıların başlamasından 66 gün sonra, 27 Kasım 2024'te ateşkes sağlandı. Ancak suikastlar ve doğrudan saldırılar nedeniyle ateşkes ihlallerinin sürdüğü belirtildi. Çatışmalar, 2 Mart 2026'da ABD ve İsrail'in İran'a yönelik savaşı sonrasında yeniden genişledi. Hizbullah'ın, Ali Hamaney'in öldürülmesine karşılık İsrail'deki askeri hedeflere füze gönderdiği aktarıldı.
Yüz binlerce konut ve tarım arazisi zarar gördü
İstatistik araştırmacısı Muhammed Şemseddin'in verdiği bilgilere göre, Lübnan'da 97 bin konut tamamen yıkıldı, yaklaşık 65 bin konut kısmen zarar gördü. Yaklaşık 320 bin konut ise daha sınırlı hasar aldı.
Lübnan Tarım Bakanlığı, Ulusal Bilimsel Araştırma Konseyi ve Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün ortak değerlendirmesinde, tarım sektöründeki kaybın 530,5 milyon dolara ulaştığı belirtildi. Lübnan'daki tarım arazilerinin yüzde 22,5'i zarar gördü; üretim kapasitesinin yeniden kazanılması için özel iyileştirme programlarına ihtiyaç duyulduğu kaydedildi.
1 milyondan fazla kişi yerinden edildi
Başbakan Selam, parlamentoda hükümet politikalarının görüşüldüğü oturumda, son savaşın en yoğun döneminde 1 milyondan fazla kişinin yerinden edildiğini söyledi. Selam, bu kişilerin 250 bininin hâlâ yerinden edilmiş durumda olduğunu belirtti.
Selam ayrıca 75'ten fazla köy ve kentte yaşayanların evlerine ve geçim kaynaklarına dönemediğini ifade etti. 2023 ve 2026 savaşlarının ülkeye maliyetinin 20 milyar doları kesinlikle aştığını söyleyen Selam, 2026 savaşına ilişkin hesaplamalar tamamlandığında toplam maliyetin 27 milyar doları geçebileceğini dile getirdi.
Savaş ekonomik toparlanma beklentisini zayıflattı
Ekonomi gazetecisi Halid Ebu Şakra'ya göre, savaş öncesinde Lübnan'ın yıllık gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık 32 milyar dolar olması ve 38 milyar dolara ulaşması bekleniyordu. Savaşın etkisiyle ekonomi yaklaşık yüzde 8 daraldı ve gayrisafi yurt içi hasıla 28 milyar dolara geriledi.
Ebu Şakra, turizm gelirlerinin 2026'da 4 milyar doların altına düşmesinin beklendiğini söyledi. Ülkede istikrarın sürmesi hâlinde turizm gelirinin 11 milyar dolara ulaşabileceği belirtildi. Savaşın, Lübnan'ın yurt dışındaki vatandaşlarından gelen nakit akışının yüzde 5 ila 10'unu ve doğrudan yabancı yatırım fırsatlarının bir bölümünü ortadan kaldırdığı aktarıldı.
Çatışmaların güney ve doğudaki Bekaa bölgelerinde yoğunlaşması, ekonominin yaklaşık üçte birinin faaliyet dışı kalmasına yol açtı. Enflasyon 2025'te yüzde 11,5'ten 2026'da yüzde 17'ye yükseldi. Küresel ulaşım maliyetlerindeki artış ve savaş nedeniyle ekonomik reformların uygulanamaması, enflasyonu daha da artırabilir.
Lübnan IMF programı için görüşmeler yürütüyor
Savaşlar, Lübnan'ın gayrisafi yurt içi hasılasını artırabilecek ve büyümeyi destekleyebilecek toparlanma fırsatını zayıflattı. Bu durum, mevduat sahiplerinin paralarına erişememesi ve Uluslararası Para Fonu görüşmeleri gibi sorunların çözümünü de güçleştirdi.
Lübnan, bankacılık, ekonomik ve mali reformların uygulanmasını şart koşan Uluslararası Para Fonu ile borçlanma programına ulaşmaya çalışıyor. Lübnan makamları bu yönde bazı adımlar atsa da taraflar arasındaki görüşmeler henüz sonuçlanmadı.
Ülkenin ekonomik sorunları, 2019'da başlayan; finans kurumlarının çöküşü, yaşam koşullarının kötüleşmesi ve enerji kıtlığıyla derinleşen mali krizin ardından ağırlaştı. Yeni savaşların can ve ekonomik kayıplara yol açması, Lübnan'ın uzun süredir beklenen toparlanmasını daha da zorlaştırdı.
