Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, cumartesi akşamı ülke genelindeki protestolara eşlik eden şiddete karışan herkesin hesap vereceğini söyledi. Lise öğrencilerinin başlattığı ve hayat pahalılığına tepki gösterenlerin de katıldığı gösteriler, onlarca kentte polisle çatışmaya, kundaklamaya ve yağmaya dönüştü.
Macron açıklamasında şunları söyledi: “Kırıp dökenler, valiliklere ve ticari işletmelere saldırı düzenleyenler, belediyelerimizi yağmalayanlar yargılanacak ve cezalandırılacak. Kaos tohumları ekenlere, kurumlarımızı yıkmaktan başka bir şey istemeyenlere karşı hep birlikte kenetleneceğiz. Cumhuriyetimizde şiddete yer yok.”
Cumhurbaşkanı’nın sözleri, CGT sendikasına göre yaklaşık 800 bin, İçişleri Bakanlığı’na göre 550 bin kişinin katıldığı geniş çaplı bir eylem gününün sonunda geldi. Bakanlık yaklaşık 400 kişinin gözaltına alındığını açıkladı. Birçok kentte saatlerce süren çatışmalarda polis, kendisine taş ve şişe atan göstericilere biber gazıyla karşılık verdi.
Başkentte Cumhurbaşkanlığına 400 metre mesafede çatışma
Paris’te çatışmalar Elysee Sarayı’nın çevresine kadar ulaştı. Cumhurbaşkanlığı ofislerine yaklaşık 400 metre uzaklıktaki Cambacérès Sokağı taşlarla doldu, ortasında bir otomobil devrildi. Göstericiler polis otomobillerini ve minibüslerini kovalayıp taşladı; Le Parisien muhabiri sahneyi “kent gerillası” olarak nitelendirdi.
Göstericiler, meme kanseri farkındalığı için düzenlenen “Pembe Ekim” etkinliği sırasında 10. bölge belediye binasını bastı; yaklaşık 100 kişi bir süre içeride mahsur kaldı. Paris Belediye Başkanı Emmanuel Grégoire tahribatı kınadı, göstericilerin “büyük çoğunluğunun” barışçıl yürüdüğünü belirterek “Bütün sokaklar harap edildi” dedi.
Gece saatlerinde bazı göstericiler, telefonlarıyla onları görüntüleyen kalabalığın önünde başkentin kalbindeki yaldızlı Jeanne d’Arc heykeline çıktı.
Bazı göstericiler de Fransız Devrimi’nde Kral 16. Louis’nin giyotinle idam edilmesini hatırlatan bir slogan attı: “Kralın kafasını keselim. Macron, yeniden başlayacağız.”
Limoges tarihi belediye binasını kaybetti
En sert görüntüler Limoges’tan geldi. Tanıkların anlattığına göre maskeli kişiler belediye binasının önündeki polis aracını yaktı, ardından camları kırıp binaya girerek yangın çıkardı; alevler hızla çatıya ulaştı.
Haute-Vienne Valisi Maurice Barate, 143 yıllık binanın büyük ölçüde kaybedildiğini açıkladı. Barate’ye göre batı kanadı dışında çatı alt katlara çöktü ve cephenin üçte ikisi yok oldu. Vali yaşananları “miras açısından bir felaket” ve “holiganların kasıtlı eylemi” olarak tanımladı; kent merkezindeki mağazalar da yağmalandı.
Mağazalarda geniş çaplı yağma
Marsilya’da onlarca mağaza yağmalandı ve bir spor ayakkabı mağazasında yangın çıktı. Görüntülerde, elektronik mağazası Fnac’tan telefon, oyun konsolu ve kulaklıklarla çıkan bir kalabalık görülüyor.
Başka bir sahnede, kapüşonlu ve maskeli bir grup lüks marka Louis Vuitton’un mağazasının kapısını sökerek içeri girdi.
Göstericiler Lyon’da bir turizm ofisini ateşe verdi, Bordeaux’da Gironde Valisi’nin resmî konutunu bastı; yetkililer bunun üzerine özel birim RAID’i bölgeye gönderdi. Lille’de belediye binası basıldı. Le Parisien, Saint-Étienne’de bir göstericinin polisin kalabalık dağıtma bombası yüzünden elini kaybettiğini yazdı.
Saldırılar itfaiyecileri de hedef aldı. Bir videoda, itfaiye ekibine saldıran bir adamın diğer göstericiler tarafından yere yıkılıp dövüldüğü görülüyor.
Lecornu aşırı solu suçladı
Başbakan Sébastien Lecornu, birçok kentteki şiddeti “aşırı sol grupların” organize ettiğini savundu ve polisin “son derece yoğun bir şiddetle” karşılaştığını vurguladı. Lecornu, olayların cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde bir “ısınma turu” olarak istismar edilmesine karşı uyararak “Yıldırılmayacağız” dedi.
Okullardan sokaklara
Hareket eylül ortasında, öğretmenlerin personel ve kaynak eksikliğini protesto ettiği grevin ardından Paris’in güneydoğusundaki Créteil banliyösünde bir lisede başladı. Öğrenciler öğretmen açığına, 32 ila 35 kişilik kalabalık sınıflara ve eskimiş binalara çözüm istiyor; yazın 40 dereceye çıkan dersliklerden ve üniversiteye kabul platformu Parcoursup’un baskısından şikâyet ediyor. Sendikalar krizi bütçe kesintilerine ve okul kapanmalarına bağlıyor.
Okul kuşatmaları tüm ülkeye yayıldı, ekim başında üniversite öğrencileri de katıldı. Adalet Bakanlığı’na göre 6 Ekim’e kadar 5 binden fazla kişi gözaltına alındı ve bunların yüzde 87’si reşit değildi. Lens’te 15 yaşındaki bir gencin polis bombasıyla elini kaybetmesinin ardından hükümet şok bombası kullanımını askıya aldı; Lecornu da bakanlarından ekim sonundan önce ilk önerileri sunmalarını istedi.
Protestoların yankısı Fransa dışına da taştı. Cumartesi günü İtalya’nın Milano kentinde polis biber gazı kullandı, Brüksel’de de çatışmalar yaşandı. BM daha önce Fransa’daki şiddet konusundaki endişesini dile getirmişti.
