İngiliz The Guardian gazetesi ile Arap Araştırmacı Gazeteciler Ağı'nın (ARIJ) ortaklaşa yürüttüğü soruşturma, ABD'li Axon Enterprise şirketinin ürettiği Taser marka elektroşok cihazlarının 2024 ve 2025 yıllarında İsrail hapishaneleri ve gözaltı merkezlerindeki Filistinli tutuklulara karşı defalarca kullanıldığını ortaya koydu.
Deraj internet sitesi soruşturmanın sonuçlarını bu hafta yeniden yayımladı. Soruşturma, eski tutukluların tanıklıkları ile bedenlerinde görülen yaraların niteliğine dayanıyor ve bu cihazların söz konusu şekilde kullanılmasının ABD'nin ihracat denetimi düzenlemelerine aykırı olduğunu belirtiyor.
Elektroşokun vücuttaki izleri
2023'ün sonlarında Gazze Şeridi'nin kuzeyindeki Beyt Hanun'da evi yıkılan ve İsa adıyla anılan eski bir tutuklu, Ofer Hapishanesi'nde gözaltında tutulduğu sırada elektrikle şok edildiğini anlattı. Ekim 2025'te serbest bırakılan İsa'nın vücudunda elektroşok izleri hâlâ görülüyor. Diğer eski tutuklular da benzer tanıklıklarda bulundu.
Uluslararası İşkence Mağdurlarının Rehabilitasyonu Konseyi, kümelenmiş yara izlerinin bir elektroşok tabancasının tekrarlanan kullanımından kaynaklanabileceğini ve kişinin elektroşok uygulanırken büyük olasılıkla bağlı olduğunu açıkladı.
Soruşturma, İsrail Hapishane Servisi'ne ait Eylül 2025 ve Nisan 2026 tarihli görüntülerde Taser elektroşok cihazına benzeyen bir aygıtın görüldüğünü belirtiyor. Ayrıca İsrail askeri savcılığının, Temmuz 2024'te Sde Teiman gözaltı merkezinde bir tutukluya cinsel saldırıda bulunmakla suçlanan beş asker hakkındaki soruşturmasında, tutuklunun başına Taser cihazıyla elektroşok uygulandığı ifade edildi.
İhaleler ve ortaklıklar
Soruşturmaya göre İsrail polisi, Mart 2023'te Taser X26P cihazları için 3,5 milyon şekel (yaklaşık 1,1 milyon dolar) değerinde yedek parça satın almak üzere Axon'un İsrail distribütörü MR Hunter'a başvurdu. İhaleyi Ocak 2024'te kazanan şirket, elektroşok cihazlarını bir yıl boyunca tedarik etmek üzere sözleşme imzaladı; sözleşme yedi yıla kadar uzatılabilecekti. Axon temsilcileri ayrıca Haziran 2025'te İsrail'de düzenlenen bir güvenlik konferansında şirketin en yeni Taser modellerinin tanıtımını yaptı.
Axon, soruşturma ekibinin şirketin İsrail'e satışları ve cihazlarının kullanım biçimini denetleyip denetlemediğine ilişkin sorularını yanıtlamadı. İsrail ordusundan bir sözcü ise tutuklulara kötü muamelenin kesinlikle yasak olduğunu söyledi.
Uluslararası denetimdeki boşluk
Axon'un 2025 yılına ait yıllık raporuna göre bu cihazlar Arizona eyaletinde üretiliyor ve ihracatlarını ABD Ticaret Bakanlığı'na bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu denetliyor. Uluslararası Af Örgütü'nden Patrick Wilken, fırlatılabilir elektroşok silahlarının Silah Ticareti Anlaşması kapsamında olmadığını ve bunun denetimde bir boşluk oluşturduğunu söyledi. Birleşmiş Milletler İşkenceye Karşı Komite, 2025 yılında İsrail'in gözaltı merkezlerinde işkence ve kötü muamele vakalarının 7 Ekim 2023'ten bu yana keskin biçimde arttığını doğrulamıştı.
