Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı’nın 31. oturumu (COP31), Türkiye’nin ev sahipliğinde ilk kez bugün pazartesi günü Antalya’da açılış oturumuyla başladı ve 20 Kasım’a kadar sürecek. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına göre konferans, sözleşmeye taraf 196 ülke ile Avrupa Birliği’ni bir araya getiriyor; şu ana kadar 102 ülke lideri ve 300’den fazla bakan katılımını teyit etti.
İslam İşbirliği Teşkilatı, Birleşmiş Milletler, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı, Dünya Bankası, Avrupa Komisyonu, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü ile Uluslararası Enerji Ajansı’nın yanı sıra konferansa liderler düzeyinde katılıyor. Türkiye, konferansa Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum aracılığıyla başkanlık ediyor ve ev sahipliği yapıyor. Resmi müzakereleri ise geçen yıl Brezilya’nın Belém kentinde düzenlenen COP30’da varılan mutabakat çerçevesinde Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen yürütüyor.
Açılıştan önce Kurum, dün pazar günü Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi İcra Sekreteri Simon Stiell ve Avustralyalı Bakan Bowen ile üçlü bir toplantı yaptı. Toplantıya üç tarafın heyetleri katıldı.
İlk günün gündemi gıda, tarım ve sağlık
Türkiye’nin dönem başkanlığı, ilk günü “gıda, tarım ve sağlık” başlığına ayırdı. Birleşmiş Milletler yönetiminde resmi müzakerelerin yürütüldüğü “Mavi Bölge”de Türkiye Sağlık Bakanlığı, iklim duyarlı sağlık teknolojileri, iklim eylemi ve dijital sağlık, insani yardım ile sağlığın kriz yönetimine entegre edilmesi ve dinamik ve dirençli sağlık sistemlerinin ele alınacağı dört üst düzey oturumdan oluşan “Sağlık Günü” düzenliyor. Oturumların ardından üst düzey bir yuvarlak masa toplantısı yapılacak.
Türkiye Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, sağlığın Taraflar Konferansı tarihinde ilk kez çalışma gündeminde bağımsız bir alan olarak yer aldığını söyledi. Memişoğlu, Dünya Sağlık Örgütünün iklim krizinin aynı zamanda bir sağlık krizi olduğunu vurguladığını belirtti.
Gıda başlığında Türkiye Tarım ve Orman Bakanlığı ile Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (IFAD), baskı altındaki gıda sistemlerinin dayanıklılığına ilişkin ortak bir rapor yayımlıyor. Konferansta kadın çiftçilerle ilgili üst düzey bir diyalog düzenlenecek; bu toplantıda IFAD’ın “Finanse Edilmeyen Yarısı” başlıklı teknik raporu sunulacak. Tarım ve gıda sistemlerinde gençlerin rolü de başka bir diyalogda ele alınacak.
Halka açık “Yeşil Bölge”de ise günün oturumlarında iklim verilerinin su, tarım ve gıda güvenliği için kullanılması ile su altyapısına yönelik finansman modelleri ele alınacak. Türkiye’nin ulusal su planı çerçevesinde su, gıda, enerji ve ekosistemler arasındaki bağlantı da gündeme getirilecek.
Arap, Afrika ve Filistin’den katılım
Bölgesel meseleler ilk günün programında belirgin biçimde yer alıyor. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı, “İklim finansmanını uygulanabilir kılmak: Arap ülkelerinde sürdürülebilir finansman görünümü” başlıklı bir oturum düzenliyor. Doğu Afrika Hükümetlerarası Kalkınma Otoritesi (IGAD), Afrika’da iklim kaynaklı yer değiştirmelerin finansmanına ilişkin bir oturum gerçekleştiriyor. Afrika pavyonunda ise “Afrika’da Kalkınma için İklim” programının (ClimDev-Africa) açılış oturumu yapılacak.
İslam İşbirliği Teşkilatına bağlı İslami Gıda Güvenliği Teşkilatı, Afrika’da iklim değişikliğine daha dayanıklı ürünler için su, enerji, gıda ve ekosistemler arasındaki bağlantıyı Türkiye pavyonunda ele alacak. Filistin pavyonunda belgesel filmler gösterilecek. Bunlar arasında Gazze’de gıda ve sağlık sistemlerinin çöküşünü anlatan bir film ile Filistin’de çevresel yıkımı konu alan başka bir film bulunuyor. Yeşil Bölge’nin 5 bin koltuk kapasiteli en büyük salonuna “Gazze Salonu” adı verildi.
Kurum’un açılıştan bir gün önce “COP31’e sadece saatler kaldı… Hazırız” ifadesiyle yayımladığı bu görüntülerde Expo Kulesi ve konferans alanının havadan görüntüleri ile katılımcıların sanat sergileri ve üzeri kapalı tropik bahçedeki gezintileri yer alıyor.
Batı Asya ve Kuzey Afrika’nın gündeminde su kıtlığı
10 Kasım’da Türkiye Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, merkezi Londra’da bulunan Forward Thinking düşünce kuruluşuyla işbirliği içinde Mavi Bölge’de “Ortak çevre sorunları üzerine bölgesel diyalog: Batı Asya ve Kuzey Afrika’da iklim dayanıklılığı ve sürdürülebilir gıda sistemleri” başlıklı kapalı bir yuvarlak masa toplantısı düzenleyecek. Bölgeden hükümet temsilcileri, parlamenterler, diplomatlar ve uzmanlar; su kıtlığı, kuraklık, arazi bozulması ve atık yönetiminin tarımsal üretim ile gıda güvenliği üzerindeki etkisini ele alacak.
Aynı gün Avrupa, Orta Doğu ve Körfez ülkelerinden parlamenterler Türkiye pavyonunda uluslararası iklim taahhütlerinin ulusal mevzuata dönüştürülmesinde parlamentoların rolünü görüşecek. 11 Kasım’da düzenlenecek oturumda ise enerji ve tarım politikalarının iklim eylemine entegre edilmesi ele alınacak; Avrupa ile Batı Asya ve Kuzey Afrika bölgesi arasında teknoloji transferi ve deneyim paylaşımı için işbirliği fırsatları değerlendirilecek.
Kurum, konferans öncesinde su kaynaklarındaki azalmanın ve kuraklık alanlarının genişlemesinin tarımsal üretim ile gıda güvenliğini tehdit ettiğini belirterek bakanlığının su yönetiminde Tarım ve Orman Bakanlığıyla koordinasyon içinde çalıştığını söyledi.
İklim adaleti ve gelişmekte olan ülkelerin talepleri
Türkiye konferansı gelişmekte olan ülkeler için bir platform olarak sunuyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, eylül ayı sonunda Birleşmiş Milletler Genel Kurulu çalışmaları kapsamında New York’ta bulunduğu sırada COP31’in gelişmekte olan ülkelerin seslerinin duyulacağı bir platform olacağını söyledi. Erdoğan, gelişmiş ülkeleri iklim değişikliğinin maliyetini karşılamakta zorlanan ülkelere destek olma sorumluluğunu üstlenmeye çağırdı. Birleşmiş Milletler merkezindeki iklim etkinliğinde yaptığı konuşmada Erdoğan, finansmana ve teknolojiye erişimdeki eşitsizlikler devam ettiği sürece tüm ülkelerin aynı hızda ilerlemesini beklemenin gerçekçi olmadığını vurguladı.
Müzakere gündeminin başında finansman yer alıyor. Bakü’de düzenlenen COP29’da gelişmekte olan ülkelere 2035’e kadar yıllık en az 300 milyar dolar sağlanması hedefi üzerinde anlaşmaya varıldı. Belém’deki COP30’da ise uyum finansmanının aynı tarihe kadar en az üç katına çıkarılması kararlaştırıldı. Climate Home News, Afrika grubunun uyum finansmanı ve ticaret de dahil olmak üzere gündeme ek maddeler eklenmesini istediğini bildirdi.
12 Kasım’da COP31 Başkanlığı, Tanzanya ve Uluslararası Enerji Ajansı ile birlikte Afrika’da temiz pişirme konusunda liderler düzeyinde bir yuvarlak masa toplantısı düzenleyecek. Toplantıda kadın liderlerin rolü ve yerel girişimlerin finansmanı ele alınacak. Bu toplantı, Ocak 2027’de düzenlenmesi planlanan Afrika’da Temiz Pişirme İkinci Zirvesi’ne hazırlık niteliği taşıyor.
Anadolu Ajansının bu görüntülü haberinde, “sıfır atık köyüne” dönüşen Antalya’daki Solak köyünün sakinleri, atıklarını ayırmaya ve yemek artıklarını gübreye dönüştürmeye başladıktan sonra hayatlarının nasıl değiştiğini anlatıyor. Kurum, konferans konuklarını “sıfır atık” yaklaşımının uygulanmasına örnek gösterilen köyü ziyaret etmeye çağırdı.
Liderler zirvesi 11 ve 12 Kasım’da
Cumhurbaşkanı Erdoğan, iki gün sürecek “Antalya Liderler Zirvesi”ni 11 Kasım çarşamba günü Mavi Bölge’de açacak. Zirvenin ilk günü “Sıfır Atık Günü” ile aynı zamana denk geliyor. Bu kapsamda liderler düzeyinde iki girişim başlatılacak: Bunlardan biri atıklardan kaynaklanan metan emisyonları konusunda üst düzey küresel diyalog, diğeri ise döngüsel ekonomi alanında bilgi paylaşım ağı olacak.
Konferans, Expo 2016 alanında 1,1 milyon metrekarelik bir alanda düzenleniyor. Bunun yaklaşık 527 bin metrekarelik bölümü, yaklaşık 100 bin kişinin ziyaret etmesi beklenen Mavi Bölge’ye; yaklaşık 582 bin metrekarelik bölümü ise 1,5 milyon ziyaretçiyi ağırlaması beklenen Yeşil Bölge’ye ayrıldı. Her gün farklı bir başlığa ayrılıyor: 10 Kasım’da enerji ve ulaşımdan 17 Kasım’da okyanuslar ve doğaya kadar çeşitli konular ele alınacak. Konferans, 20 Kasım’daki son müzakerelerle tamamlanacak.
Fotoğraflar: Anadolu, COP31 Türkiye. Video: Murat Kurum, Anadolu
