Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Erhan Akkaş, modern savaşların artık limanlar, boğazlar ve ticaret koridorları üzerinden yürütüldüğünü, bunun da küresel enerji ve gıda tedarik zincirlerini doğrudan hedef aldığını ifade etti.
Akkaş, ABD'nin İran'a yönelik saldırıları ile Rusya'nın Ukrayna'nın Çornomorsk Limanı'nı hedef almasının, dünya ticaretinin iki hayati noktasında eş zamanlı krizlere yol açtığını ve bu gelişmelerin bölgesel sınırları aşan küresel sonuçları olduğunu vurguladı.
Hürmüz Boğazı'nda trafik düştü, enerji ve gübre maliyetleri tehdidi
Küresel ham petrol ihracatının yaklaşık yüzde 35'inin, LNG ihracatının yüzde 20'sinin ve gübre ticaretinin yüzde 30'unun geçtiği stratejik Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimin tırmanmasına dikkat çeken Akkaş, burada yaşanacak uzun süreli bir aksamanın enerji ve gübre maliyetlerini artırarak tarımsal üretimi olumsuz etkileyeceğini ve küresel gıda fiyatlarını yükselteceğini kaydetti.
ABD-İran gerilimi nedeniyle Hürmüz'den geçen tanker trafiğinin son iki ayın en düşük seviyesine gerilediğini, birçok geminin güvenlik gerekçesiyle otomatik tanımlama sistemlerini kapattığını aktardı.
Karadeniz'deki tahıl sevkiyatı daralıyor
Rusya'nın Odessa bölgesindeki tahıl terminallerine yönelik füze ve İHA saldırılarının küresel gıda piyasalarında yeni bir kriz potansiyeli taşıdığını belirten Akkaş, saldırılar sonrası Odessa limanları üzerinden gerçekleştirilen aylık sevkiyat hacminin yaklaşık 6 milyon tondan 4 milyon tona gerilediğini bildirdi.
Ukrayna merkezli Kernel şirketinin saldırılar sonrası limandaki faaliyetlerini askıya aldığını, yaklaşık 45 bin ton buğday ile 9 bin ton ayçiçek yağının zarar gördüğünü, yükleme ekipmanları ve depolama tesislerinin hasar aldığını açıkladığını hatırlatan Akkaş, Ukrayna'nın küresel buğday ihracatının yüzde 6'sını, mısır ihracatının ise yüzde 11'ini gerçekleştirdiğine işaret etti.
Birleşik şok Müslüman ülkeleri de vuracak
Akkaş, Hürmüz ve Karadeniz'deki krizlerin birleşerek küresel tedarik zincirlerinde çift yönlü bir arz ve maliyet şoku oluşturabileceği uyarısında bulundu. Hürmüz'deki kırılmaların petrol, doğal gaz ve gübre maliyetlerini yükseltirken, Karadeniz'deki tahıl sevkiyatı aksaklıklarının gıda emtia fiyatlarında ani yükselişlere yol açtığını belirtti.
Bu eş zamanlı şokların enerji maliyetlerinden kaynaklanan girdi enflasyonu ile gıda arzındaki daralmayı aynı anda tetikleyerek küresel ölçekte yapısal maliyet enflasyonunu güçlendirdiğini ve dünya gıda fiyat endekslerinde sert dalgalanmalara neden olduğunu ifade eden Akkaş, önümüzdeki dönemde devletlerin ulusal güvenlik kapasitesinin, enerji ve gıda tedarik zincirlerini asimetrik şoklara karşı koruyabilme yetenekleriyle ölçüleceğini sözlerine ekledi.
Akkaş, Hürmüz Boğazı ve Ukrayna limanlarında aynı anda yaşanacak uzun süreli bir kesintinin, 2022 Ukrayna gıda krizinden daha kapsamlı ve yıkıcı bir küresel gıda krizine yol açabileceği değerlendirmesinde bulundu.
