ABD ile İran arasındaki gerilimi düşürmek için bölgesel arabulucular yeni bir ateşkes planı devreye soktu. Katar, Mısır ve Pakistan'ın da aralarında bulunduğu arabulucular, iki tarafa 10 günlük bir ateşkes ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını öngören bir öneri ilettiler.
ABD'li yetkililer, Trump yönetiminin bu teklifi değerlendirdiğini ve diplomatik çözüm şansını ortadan kaldırabilecek adımlardan kaçınması için İsrail'i uyardıklarını belirtti. Ancak Washington, müzakerelerin başarısız olma ihtimaline karşı Orta Doğu'ya onlarca savaş uçağı ve yakıt ikmal uçağı konuşlandırdı.
İsrail kaynakları ise ordunun yüksek alarm durumunda olduğunu ve birkaç gün içinde geniş çaplı bir askeri harekâta dönüşebilecek bir savaşa hazırlandığını aktardı.
Ateşkesin şartları neler?
Arabulucuların önerisi iki temel şart üzerine kurulu: çatışmaların durdurulması ve Hürmüz Boğazı'nın küresel deniz trafiğine yeniden açılması. Plan, boğazın güney geçiş yolunun İran saldırılarından, kuzey geçiş yolunun ise ABD deniz ablukasından kurtarılmasını öngörüyor.
Bölgesel bir kaynak, bu girişimin 11 Temmuz'da Umman'ın başkenti Muskat'ta tartışılan benzer bir öneriye dayandığını söyledi. O görüşmede ABD, İran'ın boğazı açık tutma taahhüdünü kamuoyuna açıklamasını istemiş, ancak anlaşma sağlanamamıştı. Kısa süre sonra İran'ın boğazda ticari gemilere saldırması üzerine ABD bombardımanı yeniden başlamıştı.
Askeri hazırlık ve misilleme tehdidi
Arabuluculuk girişimi, ABD'nin İran'a yönelik hava saldırılarının onuncu gecesinde ve Ürdün ile Irak'ta üç ABD askerinin öldürülmesinin ardından geldi. Başkan Trump, her öldürülen ABD askeri için İran'a katbekat bedel ödetme talimatı verdiğini açıkladı.
Üst düzey bir ABD'li yetkili, müzakerelerin sürdüğünü ancak Trump'ın misilleme sürecini henüz tamamlamadığını belirtti. Yetkili, "Başkan, İran'a son dönemde öldürülen ABD askerlerinin bedelini ödetecek. Başkan aksini kararlaştırana kadar bu yıkıcı saldırılar devam edecek." ifadelerini kullandı.
Bölgesel bir kaynak ise Beyaz Saray'ın, bölgede ölen ABD askerlerinin intikamı gerekçesiyle İran'ı birkaç gün daha bombaladıktan sonra ateşkes önerisini ciddi biçimde ele alabileceğini aktardı.
Hürmüz Boğazı için iki model
Öngörülen ateşkes döneminde, ABD ve İran'ın boğazdaki deniz trafiğini düzenleyecek kalıcı bir düzenleme üzerinde pazarlık yapması bekleniyor. Masada iki seçenek bulunuyor.
İlk seçenek, İran'ın deniz güvenliği ve çevre koruma gibi hizmetler karşılığında gemilerden "makul bir hizmet ücreti" almasına izin verilmesi. Malezya, Endonezya ve Singapur'un Malakka Boğazı'nda benzer bir model uyguladığı belirtiliyor. İkinci öneri ise tahsil edilen ücretlerin Uluslararası Denizcilik Örgütü'nün de katılımıyla yönetilecek ortak bir fona yatırılması.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, arabulucuların gerilimi tırmandırmamak için çalıştığını doğruladı.
