Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Başkanı Rafael Grossi, İran'ın nükleer programının izlenmesi için "çok güçlü bir denetim sistemi" kurulması gerektiğini söyledi.
Grossi cuma günü yaptığı açıklamada, nükleer denetim kuruluşuna tam erişim verilmesi çağrısında bulunarak, İran'ın nükleer silah geliştirememesini sağlamanın ABD ile varılan ön ateşkes anlaşmasının kilit hedefi olduğunu kaydetti.
ABD ve Batılı müttefikleri yıllardır Tahran'ın nükleer programının silah kapasitesi geliştirmeyi hedefleyebileceği uyarısında bulunuyor. İran ise bu tür bir niyeti olduğunu her zaman kesin bir dille reddederek, programdaki hedeflerinin tamamen sivil olduğunu savunuyor.
"Niyetler yeterli değil"
Grossi gazetecilere yaptığı değerlendirmede, "İran hükümeti, nükleer silah geliştirmenin niyetleri olmadığını oldukça net bir şekilde ifade etti, ancak elbette niyetler yeterli değil" dedi. "Kesinliğe sahip olmak için, mümkün olan en kısa sürede çok güçlü bir denetim sistemine ihtiyacımız var. "
IAEA'nın pozisyonunun niyetleri yargılamak olmadığını vurgulayan Grossi, aynı zamanda hiçbir şeyi olduğu gibi kabul edemeyeceklerini belirtti: "Her yeri denetlemeliyiz. "
Nükleer tesislere erişim tartışması
Geçen haziran ayında ABD ve İsrail'in 12 gün süren savaşta saldırdığı İran'ın nükleer tesislerinin denetimi, Washington ve Tahran'ın bu ayın başında imzalanan 14 maddelik mutabakat zaptına dayalı kalıcı bir barış anlaşması için müzakereleri sürdürmesiyle birlikte önemli bir anlaşmazlık noktası haline geldi.
Tahran, geçen yılki ABD ve İsrail saldırılarının ardından IAEA ile işbirliğini askıya almıştı. Eylül ayında müfettişlerin geri dönmesine izin vermeyi kabul etti ve IAEA yetkilileri o tarihten bu yana ülkedeki nükleer tesisleri ziyaret etti. Ancak İran, bombalanan nükleer tesislere henüz erişim izni vermedi ve zenginleştirilmiş uranyum stokları hâlâ hesap verilebilir durumda değil.
"Açıklamalar savaşı"
Hem ABD hem de İran, uzun vadeli ateşkesi hedefleyen görüşmeler devam ederken konuyla ilgili çelişkili açıklamalar yaptı. ABD, denetimlerin mutabakat zaptı ve sonraki görüşmelerde tamamen kabul edildiğini iddia etti; İran ise konuyla ilgili tartışmaların şimdilik sınırlı olduğunu söyledi.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Garibabadi çarşamba günü, saldırıya uğrayan nükleer tesislere ve malzemelere erişimin ABD ile "nihai bir anlaşma çerçevesinde" incelenip çözüleceğini belirtti. Birleşmiş Milletler denetimlerinin, ABD'nin "tüm yaptırımları sona erdirmek için pratik adım atmasına" bağlı olduğunu söyledi.
ABD ise durumun böyle olmadığını savunuyor. Başkan Donald Trump, Tahran'ın "itirazlarını ve yanlış beyanlarını" reddetti ve İran'ın "en üst düzey nükleer denetimleri" kabul ettiğini iddia etti.
Grossi, bir "açıklamalar savaşı" yürütüldüğünü belirtmekle birlikte, mutabakat zaptının özellikle anlaşmanın nükleer kısmının "IAEA tarafından denetleneceğini" belirttiğini kaydetti. "Teknik çalışmalar başladı ve yakında orada olmayı umuyoruz" diye ekledi.
İran'dan suçlamalara ret
İran Dışişleri Bakanlığı cuma günü, ABD Dışişleri Bakanı ve Körfez İşbirliği Konseyi dışişleri bakanlarının bir gün önce Tahran'ın nükleer silah geliştirmesini önleme ortak hedeflerini belirttikleri ortak açıklamaya yanıt olarak, nükleer programına ilişkin suçlamaları bir kez daha reddetti.
İran'ın programının "barışçıl" olduğunu vurgulayan bakanlık, suçlamaların ABD ve İsrail tarafından uydurulduğunu belirtti ve Körfez İşbirliği Konseyi üyesi ülkelere Batı Asya'da nükleer silahlardan arındırılmış bir bölge kurulması konusunda Tahran'la işbirliği yapma çağrısında bulundu.
