Irak'ta, dini nedenlerle tüketilmeyen ve bu yüzden kontrolsüzce çoğalan Afrika yayın balığı, ülkenin su kaynaklarında ciddi bir ekolojik tehdit oluşturuyor. 2021'de az sayıda görülen bu istilacı tür, bugün artık yerel balık türlerini yok etme riski taşıyor.
El-Cibayiş Çevre Turizmi Örgütü Başkanı Raad Habib el-Esedi, yıllar önce yapılan uyarıların dikkate alınmadığını belirterek, "Bugün bu balık, tilapyadan çok daha büyük bir tehdit oluşturuyor" dedi.
Yedi özelliğiyle rakipsiz bir istilacı
Afrika yayın balığını bu kadar başarılı kılan yedi temel özellik bulunuyor. Journal of Zoology'de yayımlanan bir araştırmaya göre, balık beslenme esnekliğine sahip ve ortamda en bol bulunan türe göre avını değiştirebiliyor.
Aynı çalışma, balığın solungaçlarının üzerindeki ek bir solunum organı sayesinde oksijeni az sularda yaşayabildiğini ortaya koydu. Archiv für Hydrobiologie dergisindeki bir araştırma ise balığın göğüs yüzgeçlerini kullanarak ıslak zeminde kısa mesafeler yürüyebildiğini belgeledi.
Londra Zooloji Derneği'nin Transactions dergisindeki çalışma, larvaların ve yavruların yerel türlere kıyasla çok hızlı büyüdüğünü gösterdi. Pakistan Journal of Zoology'deki araştırma da balığın çok farklı sıcaklık ve kimyasal koşullara uyum sağlayabildiğini ortaya koydu.
Kuzey Afrika'dan Irak'a uzanan yolculuk
Bu özellikler, balığın Kuzey Afrika'dan Irak'a yolculuğunu kolaylaştırdı. Bağdat Üniversitesi Fen Fakültesi'nden Dr. Ömer eş-Şeyhli, 2021'de Suriye'nin kuzeyi ve Türkiye'nin güneyindeki şiddetli yağış ve sellerin balık çiftliklerindeki havuzları su altında bıraktığını, böylece balıkların kanal ve nehirlere karıştığını söyledi.
Irak Yeşil İklim Örgütü'nün yayınladığı videolar, güneydeki Hor ed-Delmec bataklığında balıkçıların ağlarının dakikalar içinde bu balıkla dolduğunu gösteriyor. Yapılan incelemelerde, Afrika yayın balığının yerel balıkları büyük bir iştahla yediği tespit edildi.
Dini gerekçeler tüketimi engelliyor
Irak'ın orta ve güney kesimlerinde yayın balığı fıkhi nedenlerle tüketilmiyor. Dr. Eş-Şeyhli, bu yüzden tilapya balığının daha az tartışma yarattığını, çünkü yenilebilir kabul edildiğini belirtti. Balıkçılar ağlarına takılan Afrika yayın balıklarını suya geri bırakıyor; bu da popülasyonun kontrolsüz şekilde artmasına ve yerel balık türlerinin (bunni, şabut, humri) yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmasına neden oluyor.
Çözüm 'uyum sağlamak'tan geçiyor
Durumun kontrolden çıkmasının ardından net bir çözüm ufukta görünmüyor. Dr. Eş-Şeyhli, artık balığı tamamen yok etmenin mümkün olmadığını, Afrika yayın balığının Irak'ta yerleşik bir tür haline geldiğini söyledi.
"Bundan sonra yapılacaklar 'uyum sağlama' çerçevesinde olacak. Kapsamlı bir çalışmayla üreme alanları tespit edilip mevsimsel av kampanyaları düzenlenebilir, balıkçılardan teşvik fiyatıyla balık satın alınabilir" diye konuşan uzman, acil önlem olarak balıkçıların yakaladıkları Afrika yayın balıklarını suya geri bırakmamaları gerektiğini vurguladı.
