İran, nükleer tesislerindeki denetimlerin yeniden başlatılmasına ilişkin görüşmelerin ABD'nin askeri tehditleri sürdüğü müddetçe yapılamayacağını Uluslararası Atom Enerjisi Ajansına bildirdi. Associated Press'in aktardığı ve ajansın üye ülkelere dağıttığı gizli raporda bu bilgi yer aldı.
Tahran, mektubunda ABD Başkanı Donald Trump'ın özellikle nükleer altyapısına yönelik yeni silahlı saldırı eylemleri gerçekleştirme konusunda yaptığı “süregelen, açık ve aleni tehditler dizisine” dikkat çekti. İran, “temel nedenler” ele alınana ve güvence denetimlerinin uygulanması için gerekli temel koşullar yeniden sağlanana kadar durumun çözülemeyeceğini belirtti.
İran ayrıca, hukuki ve fiili koşullar izin verdiğinde güvence denetimleri kapsamındaki yükümlülüklerini tam olarak uygulamaya yeniden başlama konusundaki “sarsılmaz bağlılığını” vurguladı.
UAEA: Bilgi eksikliği endişe kaynağı
UAEA ise İran'ın nükleer tesisleri ve malzemeleri hakkındaki bilgi eksikliğini “yayılmanın önlenmesi açısından endişe kaynağı” olarak nitelendirdi ve bunun “azami aciliyetle” giderilmesi gerektiğini belirtti. Ajans, İran'daki güvence denetimi faaliyetlerine kısa süre içinde tamamen yeniden başlamaya hazır olduğunu açıklayarak Tahran'a müfettişlerin dönüşünü mümkün kılacak “teknik ve kademeli tedbirleri” değerlendirme çağrısı yaptı.

Ajans ayrıca, İran'ın Haziran 2025'te bildirdiği İsfahan yakıt zenginleştirme tesisi konusunda “artan endişe” duyduğunu belirtti. UAEA, tesisin kesin yerini ve nükleer madde içerip içermediğini bilmediğini kaydetti. Müfettişler, İsrail ve ABD'nin Haziran 2025'te İran'a yönelik saldırılarının başladığı gün tesisi ziyaret etmeyi planlıyordu ancak ziyaret iptal edildi.
Tahran, o tarihten bu yana saldırıya uğrayan tesislere müfettişlerin girişine izin vermedi. UAEA da yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stokunun durumunu doğrulayamadı; ajans bu stokun 440,9 kilogram olduğunu tahmin ediyor. Bu tarihten bu yana ajansın denetlediği tek tesis Buşehr nükleer santrali oldu; santrale son denetim 12-15 Eylül tarihleri arasında gerçekleştirildi.
20 milyon dolarlık ödül endişesi
İran, nükleer programıyla ilgili bilgiler karşılığında ABD'nin 20 milyon dolara kadar ödül teklif etmesinden duyduğu endişeyi de ajansa bildirdi. Tahran, ajansın faaliyetlerinin gizliliğinin korunması ve programıyla ilgili bilgilerin açığa çıkarılmaması, kötüye kullanılmaması veya istismar edilmemesi gerektiğini vurguladı.

Ajansın Genel Direktörü Rafael Grossi daha önce, Tahran'ın programını silahlandırmaya karar vermesi halinde bu stokun 20 nükleer bomba üretmeye yetecek miktarda olabileceği uyarısında bulunmuştu. Grossi, bunun İran'ın bu tür silahlara sahip olduğu anlamına gelmediğini açıklamıştı.
Fotoğraflar: Anadolu, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı