Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman bin Casim Al Sani, Körfez ülkelerinde ABD askeri tesislerinin bulunmasını İran'ın bu ülkelere yönelik saldırıları için gerekçe olarak gösterilmesini reddetti. Bu ülkelere saldırmanın “egemenliğimize ve ülkemize yönelik, hiçbir gerekçesi olmayan bir saldırı” olduğunu belirten Al Sani, bunun Doha, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan veya diğer Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinden herhangi birinde gerçekleşmesinin fark etmediğini söyledi.
Al Sani, açıklamalarını 6 Kasım'da İngiltere'deki Oxford Üniversitesi bünyesindeki Oxford Union'da düzenlenen “Bölünmüş bir dünyada refah: Küçük devletler ve küresel etkinin yeni coğrafyası” başlıklı konferans ve uzun söyleşide yaptı. Söyleşiyi, İngiltere'nin eski dış istihbarat servisi başkanı Sir John Sawers yönetti. Söyleşiden görüntüler 15 Kasım Pazar akşamı geniş çapta yeniden paylaşıldı.
Ülkelerin ABD üslerinden arındırılmasının İran saldırılarını önleyeceği yönündeki görüşe yanıt veren Şeyh Muhammed, kalıcı bir ABD üssüne ev sahipliği yapmamasına rağmen Umman Sultanlığı'nın saldırılara maruz kaldığını söyledi.
“Katılımımız durmadı ve durmayacak”
Başbakan, Katar'ın ABD ile İran arasındaki arabuluculuk çabalarından söz ederek, yeni bir tırmanma dalgasını önlemek amacıyla bir Katar heyetinin bir hafta içinde beş kez Tahran'ı ziyaret ettiğini ve bazı toplantıların 18 ila 20 saat sürdüğünü açıkladı. Doha'nın katkısıyla varılan mutabakat zaptının uygulanmasının aksamasının ardından bu çabaların sürdüğünü belirten Al Sani, ABD yönetiminin niyetlerinin “seçimlerden sonra bile” devam ettiğini söyledi. Al Sani'nin bu ifadeyle ABD'deki ara seçimlere işaret ettiği belirtildi.
Şeyh Muhammed bu bölümde hiçbir zaman “mükemmel bir barış anlaşması” olmayacağını, bu anı bekleyerek gerilimi azaltacak iyi bir anlaşmanın kaçırılmaması gerektiğini söyledi. Tarafların başka meselelerle meşgul olması nedeniyle çabaların hızının “birkaç gün öncesi kadar yoğun olmadığını” belirten Al Sani, Katar'ın sürece katılımının “durmadığını ve durmayacağını” vurguladı.
Yeni bir askeri operasyon turunun hiçbir şeyi çözmeyeceği uyarısında bulunan Al Sani, bölgenin daha fazla tırmanmayı kaldıramayacağını söyledi. Bölge halklarının, İran halkı da dahil olmak üzere, ağır bir bedel ödediğini belirten Al Sani, nükleer dosya, deniz seyrüsefer özgürlüğü ve Körfez güvenliğini öncelikler arasında sıraladı.
İran'la güvenlik düzeni ve ekonomik bütünleşme
Şeyh Muhammed, tarafların ortak kaygılarını ele alacak bir güvenlik çerçevesi oluşturmak için Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri ile İran arasında diyalog çağrısı yaptı. Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani'nin 2015'te Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda iki taraf arasında ciddi bir diyalog kurulması çağrısında bulunduğunu hatırlatan Al Sani, bu düzenlemelerin yalnızca vaatlere dayanamayacağını söyledi.
Al Sani, söz konusu düzenlemelerin saldırı ve güç kullanma tehdidine karşı somut güvencelere, ardından güven oluşturma ve ortak çıkarları genişletme adımlarına ihtiyaç duyduğunu belirtti. Nükleer dosyanın çözülmesinin ardından Körfez ile İran arasında ekonomik iş birliği için büyük imkânlar bulunduğuna işaret etti.
İkinci bölümde Başbakan, İran'la bu güvenlik düzeninin kurulduğu bir dünyanın hayal edilmesi çağrısında bulundu. İran'ın Körfez bölgesinde eksikliği hissedilen bol su kaynaklarına sahip olduğuna dikkat çeken Al Sani, daha fazla ortak çıkar oluşturulmasının bölge ülkelerindeki siyasetçilerin ve liderlerin birbirlerine karşı düşmanca adımlar atmasını zorlaştıracağını söyledi.
Filistin ve “cezasızlık”
Filistin meselesiyle ilgili olarak Şeyh Muhammed, Filistin davasının çözüm bekleyen siyasi meselelerin merkezinde yer almaya devam ettiğini söyledi. Gazze'deki arabuluculuk çabalarının İsrail hükümetinin tutumları, sahadaki gerçekleri sürekli değiştirmesi ve taleplerini tırmandırması nedeniyle defalarca engellendiğini belirtti.
Al Sani, ateşkese rağmen ablukanın, öldürmelerin ve saldırıların sürdüğünü; ateşkesin ilanından bu yana binden fazla kişinin öldüğünü söyledi. Gerçek bir ateşkes için düşmanca eylemlerin sona erdirilmesi, çekilme ve güvenilir bir siyasi perspektif gerektiğini ifade etti.
Lübnan'da da ateşkes anlaşmasına rağmen bombardımanın sürdüğünü, çekilme için bir takvim olmadan işgalin devam ettiğini söyleyen Al Sani, cezasız hareket edilmesi ve uluslararası hukukun göz ardı edilmesinin tüm bölgeyi sürekli bir tehlikeye maruz bıraktığı uyarısında bulundu. Kapsamlı herhangi bir bölgesel vizyonun Filistin meselesinin çözümünü ve bir Filistin devletinin kurulmasını içermesi gerektiğini vurgulayan Al Sani, böylece hiçbir tarafın diğerine tehdit oluşturmamasını istedi.
Üçüncü bölümde Şeyh Muhammed, Avrupa halkları arasında milyonlarca kişinin öldüğü II. Dünya Savaşı'nın ardından Avrupa'nın bir araya gelerek, “muazzam bir başarı” olarak nitelendirdiği Avrupa Birliği'ni kurmasına uzanan süreci örnek gösterdi. Avrupa Birliği'nin ideal bir model olmadığını belirten Al Sani, bölgenin de bundan daha aşağı olmadığını, halkların çok sayıda ortak noktasının bulunduğunu ve aralarında kanlı savaşlar değil, anlaşmazlıklar yaşandığını söyledi. Al Sani, fırsatların hâlâ mevcut olduğunu ifade etti.
Başbakan, konferansında “müreffeh devletler” kavramını ortaya koydu. İmkânlarını güç ve refah kaynaklarına dönüştüren devletlerin barışın tesisinde daha büyük rol oynayabileceğini belirten Al Sani, devletlerin büyüklüğünün artık etkilerinin ölçütü olmadığını söyledi. Katar'ın 2025'te esir takası, ateşkes ve daha kapsamlı barış girişimleri dahil yaklaşık 16 arabuluculuk dosyasına dahil olduğunu açıkladı. Katar Uluslararası Medya Ofisi, konferansın ardından ABD-İran müzakerelerinin başarısız olduğu yönündeki haberleri yalanlayarak, bu haberlerin Başbakan'ın açıklamalarını çarpıttığını belirtti.
Videolar ve kapak fotoğrafı: Oxford Union. Kaynaklar: Oxford Union, Katar Haber Ajansı, Gulf Times, Doha News.