Libya’nın siyasi bölünmüşlüğünü sona erdirme ve ulusal kurumları birleştirme hedefi taşıyan 4+4 Diyalog Komitesi, seçim takvimini içeren nihai anlaşma taslağını Trablus’ta imzaladı.
Birleşmiş Milletler Libya Destek Misyonu merkezindeki törende komite üyelerinin yanı sıra bazı ülke büyükelçileri, Temsilciler Meclisi ve Devlet Yüksek Konseyi üyeleri ile Libya Başkanlık Konseyi temsilcisi yer aldı. Metni, Ulusal Birlik Hükümeti heyetine başkanlık eden Velid el-Lafi ile Libya’nın doğusundaki güçlerin heyet başkanı Şeybani Ebu Humud okudu. Libya Özel Temsilcisi Hanna Tetteh de törene katıldı.
Seçimler için 24 aylık takvim
Anlaşmaya göre cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimleri, tek bir yürütme makamı ve birleşik ulusal kurumlar altında en geç 24 ay içinde gerçekleştirilecek. Bu süre içinde sandığa gidilememesi halinde taraflar, Birleşmiş Milletler Libya Destek Misyonu ile işbirliği içinde seçimlere ulaşmak için uygun mekanizmayı belirleyecek.
Metin, Ulusal Yüksek Seçim Komisyonu yönetim kurulunun yeniden oluşturulmasını da kapsıyor. Buna göre Dıv İbrahim Atiye komisyon başkanı, Sena el-Lişani ise başkan yardımcısı olarak atanacak.
Çifte vatandaşların cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olmasına izin veren anlaşma, seçilen adayın yemin töreninden önce Libya dışındaki vatandaşlığından ayrılması için güvenceler öngörüyor. Kazanan adayın bu şartı yerine getirememesi durumunda seçimlerin yenilenmesine imkân tanıyacak hukuki düzenleme yapılması da teklif ediliyor.
Askerlerin cumhurbaşkanlığı seçimlerine hem aday hem de seçmen olarak katılabilmesi kararlaştırıldı. Cumhurbaşkanı adaylarının adaylık için Libya’nın farklı bölgelerinden kayıtlı 20 bin seçmenin imzasını alması gerekecek.
Kalıcı anayasa yetkisi parlamentoda olacak
4+4 Komitesi, kalıcı anayasa konusunda karar verme yetkisinin seçilecek yeni parlamentoya bırakılmasını kabul etti. Yeni parlamento, anayasanın kabulü de dahil olmak üzere kalıcı anayasa ile ilgili meseleleri ele alacak.
Yeni Temsilciler Meclisi ile yürütme makamının toplantılarının Trablus, doğudaki Bingazi ve güneydeki Sabha arasında sabit bir düzene göre dönüşümlü yapılması planlanıyor.
Roma ve Tunus’taki müzakereler
Hanna Tetteh, anlaşmayı Libya’nın istikrarı ve ulusal birliği yolunda önemli bir aşama olarak nitelendirdi. Metnin, ulusal seçimlerin yapılması ve kurumların birleştirilmesi için gerekli şartların hazırlanmasına yönelik ortak çabaları desteklediğini söyledi.
Tetteh, anlaşmanın İtalya’nın başkenti Roma’da 29 Nisan’da başlayan görüşmeler ile misyonun Tunus’taki merkezinde düzenlenen 7 müzakere turunun sonucunda ortaya çıktığını açıkladı.
8 kişilik 4+4 Komitesi, Trablus’taki Ulusal Birlik Hükümeti’ni temsil eden 4 kişi ile Libya’nın doğusundaki oluşumu temsil eden 4 kişiden oluşuyor. Komite, siyasi tıkanıklığı aşmak ve Birleşmiş Milletler yol haritasının seçimler ile yürütme makamının birleştirilmesine ilişkin bölümlerini ilerletmek amacıyla Nisan 2026’dan bu yana görüşmeler yürütüyor.
Komite, 20 Ağustos’ta seçimler ve yürütme makamının birleştirilmesine ilişkin nihai anlaşma taslağını parafe etmişti. Görüşmeler, Libya Özel Temsilcisi Tetteh’in 22 Nisan’da Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne yaptığı bilgilendirme sırasında küçük bir Libyalı aktörler grubuyla temas kurduğunu açıklamasının ardından sürdürüldü.
Libya’daki siyasi bölünme
Anlaşma çalışmaları, Libya kurumlarının Ağustos 2025’te açıklanan yol haritasının ilk iki aşamasını uygulaması ve mevcut siyasi çıkmazdan çıkış yollarının belirlenmesi hedefiyle yürütülen sürecin parçası oldu.
Ülkede Trablus merkezli ve batı bölgelerinin tamamını yöneten, Abdülhamid Dibeybe başkanlığındaki Ulusal Birlik Hükümeti bulunuyor. Bingazi merkezli Usame Hammad hükümeti ise Libya’nın doğusu ile güneydeki kentlerin çoğunu yönetiyor. Hammad hükümeti, Temsilciler Meclisi tarafından 2022’nin başında görevlendirildi.
Uzun süredir beklenen seçimlerin, Muammer Kaddafi yönetiminin 1969-2011 döneminin sona ermesinden bu yana devam eden siyasi ve silahlı çatışmalar ile geçiş dönemlerini sona erdirmesi umuluyor.
