Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun, ABD Başkanı Donald Trump ile Beyaz Saray'da yapacağı görüşmede, İsrail işgalinin sona erdirilmesi ve İran destekli Hizbullah'ın silahsızlandırılmasını öngören bir planı masaya koyacak. Bu ziyaret, yaklaşık 20 yıl sonra Beyaz Saray'a giden ilk Lübnan devlet başkanı olacak Aoun için kritik bir fırsat teşkil ediyor.
Görüşme, Lübnan için zorlu bir döneme denk geliyor. İsrail askerleri ülkenin güneyinde geniş bir bölgeyi işgal altında tutarken, yüz binlerce Lübnanlı İsrail saldırıları nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kaldı. Hizbullah ise hükümetin İsrail'le doğrudan müzakerelerine ve devletin silah toplama çabalarına şiddetle karşı çıkıyor.
Aoun, geçen hafta yaptığı açıklamada, Trump'tan "İsrail üzerinde gerekli baskıyı kurmasını" isteyeceğini söyledi. Bu talep, ABD arabuluculuğunda 26 Haziran'da Lübnan ile İsrail arasında varılan anlaşmanın uygulanmasını hedefliyor. Anlaşma, Hizbullah'ın silahsızlandırılmasını, İsrail askerlerinin kademeli olarak çekilmesini ve iki ülke arasında barışçıl ilişkilerin temelini atmayı öngörüyor.
Bir Lübnanlı yetkili, Aoun'un Trump'a Hizbullah'ın devasa silah stokunun nasıl imha edileceğine dair yazılı bir öneri sunacağını belirtti. Yetkili, Aoun'un yalnızca Trump'ın İsrail'e askerlerini çekmesi için baskı yapabilecek güce sahip olduğuna ve Lübnan'ın egemenliğini yeniden tesis etmesine yardımcı olabileceğine inandığını aktardı.
Hizbullah'ın silahsızlandırılması hedefi
62 yaşındaki Aoun, Trump'ın ikinci başkanlık dönemine başlamasından hemen önce geçen yıl cumhurbaşkanı seçildi. Maruni Hristiyan olan Aoun, Lübnan'ın mezhepsel güç paylaşımı sistemine göre cumhurbaşkanlığı makamını yürütüyor. Kariyerli bir asker olan Aoun, iki kez yaralandı ve hâlâ bir şarapnel yarası taşıyor.
Aoun'un yükselişi, 2024'te Hizbullah'a karşı yürütülen yıkıcı İsrail saldırısı ve Hizbullah'ın Suriye'deki müttefiki Beşar Esad'ın devrilmesinin ardından Lübnan'daki güç dengesinde büyük bir değişimi yansıtıyor. Bu olaylar, örgütü ve devlet üzerindeki uzun süredir belirleyici olan hâkimiyetini zayıflattı. Aoun, yemin töreninde "devletin silah tekeline sahip olma hakkını" vurgulayacağını ilan etti.
Başkanlığının ilk yılı, hükümetin Hizbullah'ın silahsızlandırılmasını sağlama çabasıyla geçti. 1982'de İran Devrim Muhafızları tarafından kurulan ve İsrail'le birçok savaşa giren Hizbullah'ın silahlarını toplamak üzere Lübnan askerleri güneye konuşlandı. Bu operasyon, 2024 savaşı sonrası ateşkes uyarınca ve zayıflamış Hizbullah'ın muhalefeti olmadan yürütüldü.
Yeni savaş patlak verdi
Ancak Aoun'un ikinci yılının başında, Hizbullah'ın 2 Mart'ta ABD ve İsrail saldırısı altındaki İran'a destek amacıyla İsrail'e ateş açmasıyla yeni bir savaş çıktı. Hizbullah'ın saldırısı, Lübnan Sağlık Bakanlığı'na göre 800'e yakını çocuk, kadın ve sağlık çalışanı olmak üzere 4.300'den fazla kişinin ölümüne yol açan şiddetli bir İsrail hava ve kara harekâtını tetikledi. Verilen ölü sayısı sivillerle savaşçılar arasında ayrım yapmıyor; Hizbullah savaşçı kayıplarını açıklamadı.
Savaşın başlamasının ardından Aoun, hızla İsrail'le doğrudan müzakereler çağrısında bulundu. Bu, 1978'den bu yana defalarca İsrail tarafından işgal edilen bir devlet için tarihi bir dönüşümdü ve iki ülke arasında on yıllardır en üst düzey yüz yüze temaslara yol açtı. Aynı zamanda Aoun, Hizbullah ve destekçilerinin şiddetli eleştirilerinin odağı haline geldi.
Aoun, Hizbullah'ı savaşı başlatmakla eleştirerek Lübnan'ın İran uğruna yok edildiğini söyledi ve tutumunu korudu. Bununla birlikte, Trump'ın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüşme çağrısına şimdilik olumlu yanıt vermedi.
Askeri bir emektar
Aoun, doğu Beyrut'un banliyösü Sin el-Fil'de doğdu. Ailesi aslen güney Lübnanlı. İlk askeri görevi, 1985'te Lübnan'ın 1975-1990 iç savaşı sırasında ordu korucularında takım komutanlığıydı. Komutanlığa terfi ettikten kısa süre sonra, Suriye-Lübnan sınırında IŞİD militanlarını temizleme harekâtını yönetti.
2019'da Lübnan'ın mali çöküşünün ardından orduyu kriz boyunca yönetti. On yıllardır süren devlet yolsuzluğu ve kötü yönetimin ardından Lübnan para birimi çökmüştü. Aoun, o dönemde krizin "ülkenin bel kemiği" olan Lübnan ordusunun çöküşüne yol açacağı uyarısında bulundu. Bir ordu komutanı için alışılmadık derecede siyasi bir açıklama yaparak, yönetici politikacıları çöküşten sorumlu tuttu, askerlerin de halkla birlikte aç kaldığını söyledi ve politikacılara "ne yapmayı düşünüyorsunuz?" diye sordu.
Aoun'un seçilmesi, Hizbullah müttefiki Mişel Aoun'un (aralarında akrabalık yok) 2022'de görev süresinin sona ermesinin ardından yaşanan iki yıllık cumhurbaşkanlığı boşluğunu sona erdirdi. Aoun, uzun süredir ertelenen ekonomik reformlar üzerinde çalışma ve 2020 Beyrut liman patlamasının kurbanları için adalet sözü verdi.
