Uluslararası Adalet Divanı, perşembe günü 19 Kasım’da, Gambiya’nın Myanmar’a karşı 1948 tarihli Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi’ni ihlal ettiği gerekçesiyle açtığı davada nihai kararını verecek. Dava, Rohingya Müslümanlarına yönelik ihlallere dayanıyor. Karar henüz verilmedi; Divan Başkanı Japon yargıç Yuji Iwasawa, kararı yerel saatle sabah 10.00’da Lahey’deki Barış Sarayı’nda okumaya başlayacak.
Bu, Divanın soykırım iddialarının esasına ilişkin vereceği üçüncü karar olacak. Daha önce Bosna-Hersek’in Sırbistan’a ve Hırvatistan’ın Sırbistan’a karşı açtığı davalarda karar verilmişti. Divan daha önce hiçbir devleti soykırım işlemekten doğrudan sorumlu tutmadı. Bosna davasında 1995’teki Srebrenitsa katliamını soykırım olarak nitelendiren Divan, bunu Sırbistan’a atfetmemiş; ülkeyi soykırımı önleme ve cezalandırma yükümlülüklerini yerine getirmemekten mahkûm etmekle yetinmişti.

Gambiya’dan emsalsiz dava
Gambiya, davayı 11 Kasım 2019’da açtı. Bu, suçların işlendiği yerle doğrudan bağlantısı olmayan bir devletin, yalnızca sözleşmeye taraf olmasına dayanarak başka bir devlete karşı dava açtığı ilk örnekti. Divan, 23 Ocak 2020’de oy birliğiyle Myanmar’ın soykırım eylemlerini önlemesini ve delilleri korumasını öngören geçici tedbirlere hükmetti. Ardından Temmuz 2022’de Myanmar’ın tüm ön itirazlarını reddetti. Esasa ilişkin duruşmalar 12-29 Ocak 2026’da yapıldı; aralarında Kanada, Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık’ın da bulunduğu 11 devlet yazılı görüş sundu.
Gambiya, Myanmar ordusunu Rohingyaları öldürmek, onlara ciddi fiziksel ve psikolojik zarar vermek, onları ortadan kaldırmayı ve doğumları engellemeyi amaçlayan yaşam koşullarına maruz bırakmakla suçluyor. Gambiya, bu eylemlerin ordunun Ağustos 2017’de Arakan Eyaleti’nde başlattığı ve yüz binlerce kişinin Bangladeş’e kaçmasına yol açan “temizlik operasyonları” kapsamında gerçekleştirildiğini belirtiyor. Gambiya sorumluların yargılanmasını, güvenli dönüşün sağlanmasını, mülklerin iade edilmesini, “Rohingya” kimliğinin tanınmasını ve tazminat ödenmesini talep ediyor. Myanmar ise suçlamayı reddediyor ve operasyonların Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu’nun sınır karakollarına yönelik saldırılarına karşılık olarak düzenlendiğini savunuyor.
Hukuk uzmanları, kararın Gazze konusunda Güney Afrika’nın İsrail’e karşı açtığı dava üzerindeki olası etkileri, özellikle de soykırım kastının kanıtlanmasına ilişkin ölçütler bakımından yakından izleneceğini belirtiyor.
Fotoğraflar: Anadolu, The Hindu.