Ürdün başkanlığında Kahire'de toplanan Arap Kudüs Komitesi, Mescid-i Aksa ve Kudüs'teki diğer kutsal mekanların statüsünü hedef alan uygulamalara karşı Arap ve uluslararası baskının artırılmasını istedi.
Komitenin 11. Toplantısı, Arap Birliği Bakanlar Konseyi'nin 166. Oturumu kapsamında yapıldı. Toplantıya Ürdün Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Ayman Safadi, komite üyeleri ve Arap Birliği Genel Sekreteri katıldı.
E1 planına kınama
Komite, Doğu Kudüs'ün doğusundaki E1 planı çerçevesinde 1234 yerleşim biriminin inşası için İsrail makamlarınca ihale açılmasını en sert ifadelerle kınadı.
Komite, planın Batı Şeria'nın kuzeyi ile güneyi arasındaki coğrafi bağlantıyı kesebileceğini, Doğu Kudüs'ü Filistin çevresinden ayıracağını ve bağımsız, yaşayabilir ve coğrafi bütünlüğe sahip bir Filistin devletinin kurulması ihtimalini zayıflatacağını savundu.
İsrail makamları, 18 Ağustos'ta Doğu Kudüs ile Ma'ale Adumim yerleşimi arasındaki bölgede yaklaşık 3400 yerleşim birimini kapsayan E1 planı kapsamında 1234 birimin inşası için ihale açmıştı. Plan, Batı Şeria'nın kuzeyi ile güneyi arasındaki coğrafi bağlantıya etkisi nedeniyle uluslararası itirazlarla karşılaşıyor.
Kudüs için uluslararası girişim çağrısı
Arap Kudüs Komitesi, kutsal mekanlara yönelik uygulamalar ile yerleşimci saldırılarının durdurulması amacıyla Arap ülkelerinin çabalarının ve etkili uluslararası taraflarla diplomatik temasların güçlendirilmesini istedi.
Komite, İsrail'in Kudüs'teki uygulamalarından sorumlu tutulması ve hesap vermesinin sağlanması çağrısında bulundu. Bu uygulamalara karşı güçlü bir uluslararası tutum alınmasını isteyen komite, gelişmelerin bölgesel ve küresel barış ile güvenlik üzerindeki sonuçları konusunda uyardı.
Komite, Arap ülkelerinin Birleşmiş Milletler, özellikle de Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi nezdindeki girişimlerinin yoğunlaştırılmasına karar verdi. Bu girişimlerle İsrail'in İslami ve Hristiyan kutsal mekanlara yönelik uygulamalarını durdurması ve Kudüs'teki tarihî ve hukuki statükoya saygı göstermesi hedefleniyor.
Kudüs ve kutsal mekanlardaki ihlallerin belgelenmesi için bölgesel ve uluslararası kuruluşlarla temasların sürdürülmesine de karar verildi. Arap Birliği ile İslam İşbirliği Teşkilatı arasında Kudüs konusunda yapılması planlanan ortak bakanlar toplantısının, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun eylül ayındaki üst düzey haftasında New York'ta düzenlenmesi öngörülüyor.
İhlalleri belgelemek için mekanizma
Komite, Katar'ın Kudüs'teki ihlalleri izlemek, belgelemek ve ortaya çıkarmak amacıyla medya platformunu da içeren sürdürülebilir ve kurumsal bir mekanizma oluşturma girişimini memnuniyetle karşıladı.
Arap Birliği Genel Sekreterliği, üye ülkelerle koordinasyon halinde mekanizmanın uygulanmasını takip etmek, çalışma yöntemlerini belirlemek ve finansman kaynaklarını saptamakla görevlendirildi.
Komite ayrıca Kudüs ve işgal altındaki Filistin topraklarındaki ihlalleri duyurmak, uluslararası baskıyı artırmak ve bunların durdurulmasını sağlamak amacıyla eşgüdümlü bir Arap ve uluslararası diplomatik-medya kampanyası başlatılmasını istedi.
Ürdün'ün 5 Ağustos'ta ev sahipliği yaptığı bakanlar toplantısında da Türkiye, Pakistan, Endonezya ve Malezya'nın aralarında bulunduğu İslam ülkeleriyle birlikte ihlallerin belgelenmesine yönelik bir medya platformunu içeren kurumsal mekanizma oluşturulması çağrısı yapılmıştı.
Kalendiya Eğitim Merkezi'ne giriş
Komite, İsrail makamlarının Kudüs'teki Birleşmiş Milletler Yakın Doğu'daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansına bağlı Kalendiya Eğitim Merkezi'ne girmesini ve merkezi boşaltmasını da kınadı.
Bu adımı uluslararası hukukun ciddi bir ihlali ile Birleşmiş Milletler kuruluşlarının dokunulmazlıkları ve ayrıcalıklarının ihlali olarak nitelendiren komite, UNRWA'yı ve faaliyetlerini hedef alan sistematik bir kampanya yürütüldüğünü savundu.
İsrail güçleri 25 Ağustos'ta merkeze girerek çalışanları dışarı çıkarmıştı. İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, yetkililerin merkezi boşaltma sürecini başlattığını açıklamış; İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise işlemin İsrail'de kabul edilen UNRWA yasasının uygulanması kapsamında yapıldığını söylemişti.
Kalendiya Eğitim Merkezi, Birleşmiş Milletler kuruluşuna bağlı en eski mesleki eğitim tesislerinden biri olarak biliniyor.
Mescid-i Aksa'nın statüsü
Arap Kudüs Komitesi, Mescid-i Aksa'daki ihlallerde ve tarihî-hukuki statükoyu değiştirmeye yönelik uygulamalarda benzeri görülmemiş bir artış yaşandığını savundu. Komite, yerleşimciler ile İsrailli yetkililerin Mescid-i Aksa'ya girişlerini ve burada Yahudi ayinleri ile dualar yapılmasını kınadı.
Komite, 144 dönümlük alanın tamamıyla Müslümanlara ait bir ibadet yeri olduğunu belirtti. Kudüs'teki İslami ve Hristiyan kutsal mekanların korunması ile mevcut tarihî ve hukuki statükonun muhafazasında Ürdün'ün tarihî himayesinin önemini vurguladı.
Ürdün Vakıflar Bakanlığına bağlı Kudüs Vakıfları ve Mescid-i Aksa İşleri İdaresinin, Mescid-i Aksa'nın yönetimi ve girişlerin düzenlenmesi konusunda münhasır yetkiye sahip olduğu ifade edildi.
Komite, İsrail'in Kudüs ve kentteki İslami ve Hristiyan kutsal mekanlar üzerinde egemenliği bulunmadığını yineledi. Doğu Kudüs'ün, iki devletli çözüm, uluslararası hukuk, Arap Barış Girişimi ve ilgili uluslararası referanslar doğrultusunda 4 Haziran 1967 sınırlarında kurulması hedeflenen Filistin devletinin başkenti olduğunu belirtti.
Arap Kudüs Komitesi, Arap Birliği Konseyi'nin Mayıs 2021'de aldığı kararla, Kudüs'teki İsrail politikaları ve uygulamalarına karşı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri ile etkili diğer ülkeler nezdinde girişim ve temaslarda bulunmak amacıyla oluşturuldu.
