Mısır, Nil Nehri sularının mansap ülkeleri Mısır ve Sudan’a ulaşan akışı üzerinde herhangi bir tarafın denetim kurmasına izin vermeyeceğini açıkladı. Mısırlı bir yetkili, bu tutumun ülkesinin su haklarını ve çıkarlarını koruma yaklaşımının parçası olduğunu söyledi.
Yetkili, Etiyopya Su ve Enerji Bakanı Habtamu İtefa’ya atfedilen, Nil üzerinde yeni barajlar inşa edilerek mansap ülkelerine giden su akışının kontrol edileceği yönündeki ifadeleri eleştirdi. Bu açıklamaların Etiyopya’nın tek taraflı yaklaşımını sürdürdüğünü ve uluslararası hukukun açık ihlali anlamına geldiğini savundu.
Kahire’den su hakları vurgusu
Mısırlı yetkili, Addis Ababa’nın ortak bir uluslararası nehir üzerinde hâkimiyet kurabileceği ve Nil’i tek bir ülkenin iradesine bağlayabileceği düşüncesinin gerçekçi olmadığını belirtti. Etiyopya’nın adımlarının yalnızca kalkınma amacı taşıdığı ve diğer ülkelerin çıkarlarına zarar vermeyeceği yönündeki ifadelerin de son açıklamalarla çeliştiğini söyledi.
Nil’in uluslararası bir nehir olduğunu vurgulayan yetkili, bu kaynağın herhangi bir ülkenin mülkü sayılamayacağını ifade etti. Nehrin akışını tek taraflı olarak kontrol etme girişimlerinin, ortak uluslararası nehirlerin yönetimine ilişkin yerleşik uluslararası hukuk kurallarıyla bağdaşmadığını kaydetti.
Yetkili, söz konusu yaklaşımın meşru bir kalkınma hedefinden ziyade, ortak bir uluslararası su kaynağı üzerinde oldubitti yaratma ve tekel kurma çabası olduğunu öne sürdü. Mısır’ın, coğrafi konumun kullanılması yoluyla mansap ülkelerinin su haklarının ve çıkarlarının tehdit edilmesine izin vermeyeceğini belirtti.
Mısır devletinin, Nil Nehri’ndeki halkının çıkarlarını koruyup savunmak için çeşitli araçlara sahip olduğunu söyleyen yetkili, Mısır ve Sudan’a yönelik su akışında herhangi bir tarafın kontrol kurmasını kabul etmeyeceklerini yineledi. Etiyopya’dan bu açıklamalara ilişkin hemen bir yanıt gelmedi.
Etiyopya’nın yeni baraj planı
Mısır Sulama ve Su Kaynakları Bakanı Hani Suveylim, 4 Ağustos’ta Nil Nehri üzerinde yeni Etiyopya barajlarının inşa edilmesine izin vermeyeceklerini açıklamıştı. Suveylim, Etiyopya’nın yeni barajlar kurma planlarının bilindiğini ancak Mısır’ın buna izin verip vermeyeceği sorusunun yanıtının "hayır" olduğunu söylemişti.
Bu açıklama, Addis Ababa’nın mevcut Büyük Rönesans Barajı’na ek olarak Nil Nehri üzerinde üç yeni baraj kurmayı planladığına ilişkin haberlerin yaklaşık iki hafta sonrasında yapılmıştı.
Büyük Rönesans Barajı anlaşmazlığı
Mısır, Sudan ve Etiyopya arasındaki anlaşmazlığın merkezinde Büyük Rönesans Barajı’nın doldurulması ve işletilmesine ilişkin görüş ayrılığı bulunuyor. İnşasına 2011’de başlanan baraj için Kahire ve Hartum, doldurma ile işletme kurallarını belirleyen ve üç ülke açısından hukuken bağlayıcı olacak bir anlaşma yapılmasını istiyor.
Mısır ve Sudan, böyle bir anlaşmayla ülkelerinin su hakları ve çıkarlarının zarar görmesinin önlenmesi gerektiğini savunuyor. Etiyopya ise barajın işletilmesi için bağlayıcı bir anlaşmanın gerekli olmadığını ve başka bir ülkenin çıkarlarına zarar verme niyetinde bulunmadığını belirtiyor.
Üç ülke arasındaki müzakereler üç yıl boyunca durmuş, 2023’te yeniden başlamış ve 2024’te tekrar askıya alınmıştı.
Nil Havzası
Nil Nehri Havzası’nda Burundi, Ruanda, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kenya, Uganda, Tanzanya, Etiyopya, Eritre, Güney Sudan, Sudan ve Mısır olmak üzere 11 ülke bulunuyor. Yaklaşık 6 bin 650 kilometre uzunluğundaki nehir, havza ülkeleri arasındaki su yönetimi tartışmalarının odağında yer alıyor.
