İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, 5 Kasım Perşembe günü, ABD Başkanı Donald Trump’ın ABD’nin İsrail’e askeri yardımlarını bu yılın sonunda sonlandıracağını açıklamasının “beni sarstığını” söyledi. Herzog, bu konunun “beni çok, ama çok endişelendirdiğini” belirtti. Açıklamalarını, yeni hükümeti kurmakla görevlendirilecek aday konusunda partilerle yürüttüğü istişareler kapsamında, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot liderliğindeki “Yashar” partisinin temsilcileriyle Kudüs’teki Cumhurbaşkanlığı Konutu’nda yaptığı görüşmede dile getirdi. Açıklamalar Times of Israel ve CNN tarafından aktarıldı.
Herzog, bu tür bir planın varlığından haberdar olmadığını belirterek iki ülke arasında askeri yardımlara ilişkin imzalanan mutabakat zaptının “2028’e kadar sürmesi gerektiğini” hatırlattı. İsrail Cumhurbaşkanı, bu dosya ile hükümet kurma sürecinin hızlandırılması gereği arasında bağlantı kurarak “Hükümet kurulmalı ve tekrar tekrar seçime gidilmemeli” dedi. Herzog, bu sözleriyle Washington’la ilişkilerin korunmasının önemine işaret etti.
Görüntülerde Herzog, Cumhurbaşkanlığı Konutu’ndaki istişare masasında otururken ABD yardımlarının durdurulmasının kendisi için “tam bir şok” olduğunu söylüyor. Ynet, Herzog’un “Bu benim için de bir şok oldu” dediğini aktardı. Times of Israel ise ABD’li yetkililerin de açıklama karşısında şaşkın göründüğünü yazdı.
Trump tam olarak ne açıkladı?
Trump, 3 Kasım Salı günü, ara seçimlerle aynı zamana denk gelen bir telefon görüşmesinde Fox News kanalındaki “Fox & Friends” programına, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ile “aylar önce bir anlaşma yaptığını” ve ödemelerin “yıl sonunda duracağını” söyledi. Trump, “İsrail’in ihtiyacı olursa ona yardım edeceğiz, çünkü İsrail büyük bir müttefik oldu” ifadelerini kullandı. NBC News’e göre Trump, fikrin Netanyahu’dan geldiğini belirtti.
Anadolu Ajansının aktardığına göre Trump, yaklaşık 4 milyar dolar tutarındaki İsrail yardımlarının yıl sonuna kadar durdurulması konusunda anlaşmaya varıldığını belirterek “Artık İsrail’e para vermeyeceğiz” dedi. Herzog da ABD Başkanı’nın ara seçim günü açıkladığı karardan önceden haberdar olmadığını söyledi.
Ancak açıklama şu ana kadar yardımların askıya alınmasına ilişkin resmî ve ilan edilmiş bir karara dönüşmedi. Trump, hangi destek türlerinin durdurulacağını ve bunun nasıl uygulanacağını da açıklamadı. İsrail, 2016’da eski Başkan Barack Obama döneminde imzalanan ve yıllık 3,8 milyar dolarlık yardımı öngören mutabakat zaptı kapsamında yardım alıyor. Bu tutarın 3,3 milyar doları askeri finansman hibelerinden, 500 milyon doları ise ortak füze savunma programlarından oluşuyor ve anlaşmanın süresi 2028’de sona eriyor. Beyaz Saray’daki El Cezire muhabiri Kimberly Halkett, bu parayı “Kongre tahsis ediyor, Trump bunu tek başına sonlandıramaz” dedi. Atlantic Council’den Thomas Warrick ise yardımların 2026 sonunda kesilmesini, bunun yerine 2027 boyunca kademeli olarak sona erdirilmesini beklediğini belirtti.
İsrail’de yetkililer Ynet’e, Trump’ın mevcut mutabakat zaptının yerine geçecek bir anlaşmayı kastetmiş olabileceğini, yardımların derhal durdurulmasından söz etmediğini düşündüklerini söyledi. Yetkililer, İsrail’in yeni Kongre üyelerinin 3 Ocak 2027’de yemin etmesinden önce yeni bir anlaşma imzalamaya çalıştığını belirtti. ABD’nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee ise ne olacağını netleştirmeye çalıştığını ve yardımların hemen mi yoksa 2028’in sonunda mı duracağını “bilmediğini” söyledi.
Savunma Bakanlığı ve orduda şaşkınlık
Şaşkınlık İsrail Cumhurbaşkanlığı ile sınırlı kalmadı. İsrail’in resmî yayın kuruluşu Kan, “beklenmedik” olarak nitelediği kararın İsrail Savunma Bakanlığı’nda ve ordunun çeşitli komuta kademelerinde şaşkınlık yarattığını bildirdi. İsrail ordusu, silah, mühimmat ve hava savunma sistemleri alımlarının önemli bir bölümünü finanse etmek için ABD yardımına dayanıyor. Bu durum, açıklamanın güvenlik kurumları içinde yarattığı endişenin boyutunu açıklıyor.
Herzog, Yashar partisinden heyetle yaptığı istişarelerde Washington’la ilişkilerin korunması için mümkün olan en kısa sürede hükümet kurulması ve yeni bir seçime gidilmemesi gerektiğini vurguladı.
Danon: İşbirliği “farklı bir modelle” sürecek
İsrail’in Birleşmiş Milletler Büyükelçisi Danny Danon, açıklamaya daha sakin bir yorum getirdi. Danon, 4 Kasım Çarşamba akşamı ABD’deki NewsNation kanalında yayımlanan “Elizabeth Vargas Reports” programına verdiği röportajda, Netanyahu’nun “bu konudan birkaç ay önce söz ettiğini” söyledi. Danon, iki ülkenin gelecek dönemde ortak yatırım yapacağını, İsrail’in kendi kaynaklarını kullanacağını, ABD’nin ise Amerikan halkını, İsraillileri ve bölgedeki ABD müttefiklerini “savunacak” ortak silahların geliştirilmesine katkı sağlayacağını belirtti.
Danon görüntülerde, “ABD, teknolojimize ve yeniliklerimize, ayrıca sahip olduğumuz saha deneyimine değer veriyor. İşbirliğimiz sürecek ancak farklı bir modelle olacak” diyor. Sunucu Elizabeth Vargas’ın İsrail’in artık 4 milyar dolara ihtiyaç duymadığı yönündeki iddianın doğru olup olmadığını sorması üzerine Danon, İsrail’in “güçlü ekonomisi” sayesinde kendisinin de katkıda bulunabileceğini söyledi.
Danon aynı röportajda İsrail ile ABD arasındaki “özel ilişkinin” korunmasının önemini vurgulayarak “Sonuçta ön cephedeyiz” dedi. Danon, İsrail’in düşmanları karşısındaki üstünlüğünü korumasının da önemli olduğunu belirtti.
Hibelerden ortak geliştirmeye
Netanyahu, geçen ocak ayından bu yana ABD’nin doğrudan yardımlarının gelecek on yıl içinde kademeli olarak sona erdirilmesi çağrısında bulunuyor. Kongre’deki bazı milletvekilleri ise 2027 mali yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası kapsamında desteğin geleneksel hibelerden silah geliştirme ve üretimine yönelik ortak yatırıma dönüştürülmesini tartışıyor. Wall Street Journal, İsrail’in 2028 sonrasına uzanan mevcut ABD silah siparişleri için yaklaşık 10 milyar dolarlık bir faturayla da karşı karşıya olduğunu belirtiyor.
Danon röportajın başka bir bölümünde savaşın maliyetini kabul ederek şunları söyledi: “7 Ekim’den bu yana çok zor bir dönem geçirdik. Çok uzun bir savaş yürüttük ve uzun bir savaş yürüttüğünüzde bunun maliyeti olur. Bunun ve eleştirilerin farkındayız ancak başka seçeneğimiz yoktu.”
Tartışma, Demokratların ara seçimlerde elde ettikleri zaferin ardından gelecek ocak ayından itibaren Kongre’nin iki kanadında kontrolü devralmaya hazırlandığı bir dönemde yaşanıyor. Michigan senatörü Abdürrahman es-Seyyid’in de aralarında bulunduğu bazı yeni seçilmiş üyeler askeri yardımların durdurulmasını destekliyor. İsrail içinde ise Eisenkot, Netanyahu’ya artık güvenilemeyeceğini ve değiştirilmesi gerektiğini söyledi. Demokratlar Partisi Başkanı Yair Golan da NBC News’e göre ABD yardımlarının sona erdirilmesinin İsrail’in güvenliğine “ağır bir darbe” vuracağı uyarısında bulundu. Netanyahu’nun ofisi, Trump’ın açıklamaları hakkında şu ana kadar kamuoyuna bir yorum yapmadı.
Videolar: Sosyal medya, Clash Report aracılığıyla NewsNation. Kapak fotoğrafı: AFP. Metin içindeki fotoğraf: Beyaz Saray / Daniel Torok. Kaynaklar: Anadolu Ajansı, Times of Israel, Ynet, NBC News
