Irak'ta yeni Başbakan Ali el-Zaidi'nin 16 Mayıs'ta göreve başlamasının ardından başlattığı yolsuzlukla mücadele kampanyası, üst düzey yetkililere yönelik geniş çaplı bir operasyona dönüştü. Irak Yüksek Yargı Konseyi, Petrol Bakanlığı Rafine İşlerinden Sorumlu Müsteşar Yardımcısı Adnan el-Cumaili hakkındaki soruşturmada ele geçirilen nakit miktarının yaklaşık 86 milyon dolara ulaştığını açıkladı.
Yargı Konseyi'nin açıklamasına göre, soruşturma kapsamında 70 taşınmaz, 21 araç ve yaklaşık 3 kilogram altın takıya da el konuldu. Yetkililer, söz konusu fonların el-Cumaili ve davayla bağlantılı diğer kişiler tarafından yürütülen projelerdeki israfla ilişkili olduğunu belirtti.
Aynı zamanda Irak Kuzey Rafinerileri Şirketi'nin de başkanı olan el-Cumaili, 30 Mayıs'ta Bağdat'ın kuzeyindeki el-İşaki kasabasındaki evinde gözaltına alındı. Operasyon, Başbakan el-Zaidi'nin hükümetin son yıllarda imzaladığı sözleşmelerin yolsuzluk kanıtı açısından incelenmesi talimatını vermesinden günler sonra gerçekleşti.
Soruşturma kapsamında, el-Cumaili'nin memleketi olan Selahaddin vilayetinin eski valisi Raid el-Cuburi de tutuklandı. El-Cuburi, gözaltına alındığı sırada vilayetin sağlık müdürü olarak görev yapıyordu.
Yeni hükümetin ilk icraatları
Adnan el-Cumaili, Başbakan el-Zaidi'nin göreve gelmesinden bu yana yolsuzluk suçlamasıyla tutuklanan en üst düzey hükümet yetkilisi oldu. Haziran ayında Irak Elektrik Bakanlığı'nın önde gelen yetkililerinden Alaa Samir el-Cuburi de Bağdat'ta yolsuzluk ve kamu fonlarını israf etme suçlamasıyla tutuklanmıştı.
Başbakan el-Zaidi ayrıca, yolsuzluk şüphesi nedeniyle 764 milyon dolarlık Bağdat Uluslararası Havalimanı geliştirme projesini iptal etti. Göreve gelir gelmez ilk kararlarından biri olarak, kamu sektörü ve ihale süreçlerindeki yolsuzlukla mücadele etmek üzere Kamu Fonlarının Dürüstlüğü, Denetimi ve Geri Kazanımı Yüksek Egemenlik Konseyi'ni kurdu.
Başbakanın bizzat başkanlık edeceği bu konsey, bakanlıkları, bakanlık dışı kurumları ve vilayetleri denetleyerek kamu fonlarının israfını önlemek ve devlet varlıklarını geri kazanmakla sorumlu olacak. Irak hükümet sözcüsü Haydar el-Abudi, düzenlediği basın toplantısında "Irak hükümeti ve başbakan, yolsuzluğu Irak devletini ve siyasi düzenini tehdit eden en ciddi zorluklardan biri olarak görüyor" dedi.
Uzmanlardan temkinli iyimserlik
Süreç henüz erken aşamalarında olsa da bazı gözlemciler operasyonlara şüpheyle yaklaşıyor ve kampanyanın henüz daha eski, daha büyük veya siyasi açıdan hassas yolsuzluk dosyalarına el atmadığını söylüyor. Eski Irak Federal Dürüstlük Komisyonu Başkanı Musa Faraj, Al Jazeera'ya yaptığı açıklamada, "Başbakanın başkanlık ettiği kolektif bir yolsuzlukla mücadele çabasını ilk kez gördüğümü itiraf ediyorum" dedi.
Faraj sözlerini şöyle sürdürdü: "Ancak başbakana tavsiyem, ciddi ve büyük eski dosyalarla başlamasıdır. Bunların başında, yolsuzluğun on milyarlarca dolara ulaştığı önceki yıllara ait Merkez Bankası döviz ihaleleri geliyor. "
Yapısal sorunlar ve hukuki engeller
Irak Federal Dürüstlük Komisyonu, Mart 2021'de, 2003'teki ABD işgalinden bu yana ülkeden yaklaşık 240 milyar doların kaçırıldığını tahmin etmişti. Bu rakam, Irak'ın o 18 yıllık dönemdeki gelirlerinin yüzde 32'sine denk geliyor.
El-Nahrain Şeffaflık ve Dürüstlük Vakfı Başkanı Muhammed Rahiim el-Rubie, çalınan fonların geri kazanılmasının "imkansız olmasa da çok zor bir süreç" olduğunu belirtti. El-Rubie, "Bunun nedenlerinden biri, hala ağırlıklı olarak 1969 tarihli ceza kanununu takip eden güncelliğini yitirmiş Irak hukuk sistemidir. Bu kanundaki yasaların çoğu, 2003'ten sonra işlenen bu tür mali suçları kapsamıyor. Kapsasalar bile işlenen suçların ölçeği ve ciddiyetiyle orantılı değil" diye konuştu.
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın 2024 tarihli bir raporu da Irak'ta "yolsuzluğun ciddiyetiyle tam olarak örtüşmeyebilecek geniş yasal çerçevelere sürekli bir bağımlılık" olduğuna dikkat çekti. Üniversitede medya profesörü ve eski Dürüstlük Komisyonu çalışanı Galib el-Daami ise Al Jazeera'ya yaptığı değerlendirmede, "Irak'ta yolsuzluk siyasi olarak korunuyor. Bu nedenle onunla mücadele etmek çok karmaşık bir görev haline geliyor. Doğrudan siyasi sistemin doğası ve bileşimiyle bağlantılı" ifadelerini kullandı.
