Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim ile Suudi Arabistan kaynaklı arz kesintileri, petrol fiyatlarını yukarı taşırken ABD'de benzin ve motorin maliyetlerini yükseltti. Artan enerji giderleri tüketiciler ve işletmeler üzerindeki baskıyı büyütürken ABD ekonomisinde enflasyon ve para politikası tartışmalarını da etkiledi.
Hürmüz gerilimi arz baskısını artırdı
ABD'nin 5 İran petrol tankerini hedef almasının ardından İran Devrim Muhafızları Ordusu, 9 Eylül'de Hürmüz Boğazı'nda 2 ABD gemisi ile 8 tankere saldırıldığını açıkladı. Aynı gün Suudi Arabistan'daki enerji tesislerine yönelik saldırıların da etkisiyle Brent petrolün varil fiyatı yüzde 3'ten fazla yükseldi ve 22 Mayıs'tan bu yana ilk kez 100 doların üzerine çıktı.
Saldırıların ardından Suudi Arabistan'ın Hürmüz Boğazı'na alternatif rota olarak kullanılan Doğu-Batı Petrol Boru Hattı devre dışı kaldı. Bazı rafinerilere yapılacak yüklemelerin gecikeceğinin bildirilmesi üzerine Brent petrolün varil fiyatı yüzde 6'dan fazla artarak 107,63 dolara yükseldi.
Arz kesintisi fiili sevkiyatlara da yansıdı. Eylül ayında Avrupa'ya yapılması planlanan bazı petrol sevkiyatları iptal edilirken, boru hattındaki kesintinin uzaması halinde küresel petrol arzının yüzde 4'üne kadarının risk altında kalabileceği belirtildi.
ABD'de benzin ve motorin fiyatları yükseldi
Amerikan Otomobil Birliği verilerine göre ABD'de benzinin ortalama galon fiyatı 17 Eylül itibarıyla 4,44 dolara çıktı. Geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 38,7 artan fiyatın yanında motorinin ortalama galon fiyatı da 3,70 dolardan 6,40 dolara yükselerek rekor seviyeye ulaştı.
Akaryakıt zamları, ABD'deki enerji kaynaklı enflasyon baskısını artırdı. Tüketici Fiyat Endeksi ağustosta aylık yüzde 0,4, yıllık yüzde 3,4 yükselirken, benzin fiyatlarındaki yüzde 3,9'luk artış aylık enflasyon artışının üçte birinden fazlasını oluşturdu.
Ulaşım ve üretim maliyetleri üzerinden ekonominin geneline yayılan petrol fiyatı baskısı, ABD Merkez Bankasının para politikasına da yansıdı. Fed, 2023'ten bu yana ilk kez faiz artırarak politika faizini 25 baz puan yükseltti ve faiz aralığını yüzde 3,75-4 seviyesine çıkardı.
Faiz artışı arz sıkıntısını doğrudan ortadan kaldırmasa da borçlanma maliyetlerini yükselterek ekonomik aktiviteyi sınırlıyor. Doların diğer para birimleri karşısında değer kazanması ise petrolü farklı para birimlerini kullanan alıcılar için pahalılaştırıyor, küresel talebi baskılıyor ve fiyat artışını sınırlayan bir etki oluşturuyor.
Akaryakıt fiyatları ara seçimler öncesinde baskı oluşturdu
Benzin ve motorindeki hızlı yükseliş, 3 Kasım'daki Kongre ara seçimleri yaklaşırken Washington yönetimi üzerindeki enerji maliyetlerini düşürme baskısını artırdı. Beyaz Saray, tüketicilerle işletmelerin yükünü hafifletmek için ülkenin petrol rafinaj kapasitesini artırmak amacıyla Savunma Üretim Yasası'nı kullanmayı değerlendiriyor.
ABD Başkanı Donald Trump, İran'la çatışmanın sona ereceğini ve Hürmüz Boğazı'ndaki petrol akışının devam edeceğini söyledi. Petrol fiyatlarının 9 Eylül'de yeniden 100 doların üzerine çıktığı dönemde Trump, savaşın 3 Kasım'daki ara seçimlerin hemen ardından biteceğini savundu.
Trump ayrıca İran'ın seçimleri etkilemeye çalıştığını, ABD donanmasının Hürmüz Boğazı'nda tam kontrole sahip olduğunu ve boğazdan her gün çok sayıda petrol tankerinin geçtiğini öne sürdü. Savaşın sona ermesiyle benzin fiyatlarının düşeceğini belirten Trump, sonraki günlerde çatışmanın seçimlerden önce de bitebileceğini ve İran'a karşı tüm güçlerin kullanılmadığını söyledi.
ABD Temsilciler Meclisinde Amerikan güçlerinin İran'la çatışmalardan çekilmesine yönelik girişimler de savaşın ekonomik maliyetleriyle birlikte gündemde kaldı. Trump, 14 Eylül'de İran'ın Washington ile hızlı ve istekli biçimde anlaşmak istediğini ileri sürdü. İran ise şartlar yerine getirilene kadar ABD ile görüşme yapılmayacağını açıkladı.
Brent petrolün varil fiyatı 14 Eylül'de gün içinde yaklaşık yüzde 5 yükselerek 109,80 doları gördü. Trump'ın açıklamalarının ardından yükselişinin büyük bölümünü geri veren Brent petrol, günü yüzde 1 artışla 105,68 dolardan tamamladı.
ABD'de benzin ve motorin fiyatlarının yükselmesi, enerji maliyetlerini ara seçimler öncesinde ekonomik gündemin başlıklarından biri haline getirdi. Washington ile Tahran arasındaki çatışmanın seyri, akaryakıt fiyatlarının yönü açısından önemini korudu.
