ABD Başkanı Donald Trump'ın ateşkesin sona erdiğini duyurması, İran'dan sert bir tepkiyle karşılandı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Tahran'ın sözünü tuttuğunu açıklayarak, Washington'ı mutabakat zaptını ihlal etmekle suçladı.
Trump, Truth Social platformundan yaptığı paylaşımda, İran'ın kendisine suikast girişiminde bulunması halinde ülkeyi "tamamen yok edeceği" tehdidinde bulundu. Bu açıklama, iki ülke arasındaki kırılgan ateşkesin çökme noktasına geldiği bir döneme denk geldi.
Mutabakat zaptı ihlali iddiası
Arakçi, ABD Hazine Bakanlığı'nın, İran'ın nükleer programının mevcut durumunu korumasını ve ABD'nin yeni yaptırım uygulamamasını öngören mutabakat zaptının 9. Maddesini ihlal ettiğini öne sürdü. "Bu ihlal, ABD'nin diğer ihlallerini ve hatalarını takip ediyor. Gerçek şu ki, yalnızca karşılıklı uyum olabilir" dedi.
ABD ve İran heyetleri, mutabakat zaptının imzalanmasından sonra İsviçre'de doğrudan görüşme gerçekleştirmiş, Katar'da ise dolaylı müzakereler yapmıştı. Ancak o tarihten bu yana diplomatik bir ilerleme sağlanamadı.
Hürmüz Boğazı'nda tırmanış
Axios ve Politico'nun haberlerine göre Washington, Tahran'a Cumartesi gününe kadar Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemilere ateş açmayı durdurması ve su yolunun açık olduğunu kabul etmesi için süre verdi. Dünya petrol ticareti için hayati öneme sahip olan boğaz, ABD ile İran arasındaki en büyük anlaşmazlık konularından biri.
İran, Şubat ayı sonlarında ABD-İsrail saldırılarına yanıt olarak stratejik su yolunu fiilen kapatmıştı. Tahran, Hürmüz'ü kontrol etmesi gerektiğini savunuyor ve geçiş yapan gemilerden ücret talep etme isteğini dile getiriyor.
ABD, bu hafta boğazdaki gemilere yönelik saldırıların ardından İran'a kapsamlı saldırılar düzenledi ve Körfez'deki Amerikan üslerine yönelik misilleme dalgasını tetikledi. ABD Hazine Bakanlığı ayrıca, İran petrolüne yönelik geçici yaptırım muafiyetini iptal ederek, Haziran ayında duyurulan ve Tahran'ın 21 Ağustos'a kadar ham petrol üretmesine, satmasına ve teslim etmesine izin veren lisansı yürürlükten kaldırdı.
Bölgesel arabuluculuk çabaları
İran resmi haber ajansı IRNA'nın bildirdiğine göre, Dışişleri Bakanı Arakçi, boğaz konusunda görüşmek üzere Cumartesi günü Umman'a gidecek. Katar da diplomatik çabaları destekliyor; İran'ın Tesnim ajansı, Katar heyetinin Tahran'da olduğunu ve "arabuluculuk rolünü güçlendirmeye çalıştığını" duyurdu.
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de çatışmada arabuluculuk yapıyor. Şerif'in ofisinden yapılan açıklamaya göre, Cuma günü Katar Emiri ile son tırmanışı görüştü. Şerif ayrıca İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile telefon görüşmesi yaparak, "zor kazanılan barışı" koruması çağrısında bulundu.
İran'dan kararlılık mesajı
İran'ın Washington ile müzakerelerdeki baş müzakerecisi Muhammed Bakır Galibaf ise meydan okuyan bir ton benimsedi. ISNA haber ajansının aktardığına göre Galibaf, "Savaşı sona erdirmek dünya ülkeleri için bir öncelik, ancak herkes bilmeli ki bu çatışma asla İran'ın teslimiyetiyle sona ermeyecek" dedi. İranlıların "kendimizi savunmaya tamamen hazır olduğunu" sözlerine ekledi.
