İsrail Nüfus ve Göç İdaresi, ülkeden gönüllü olarak ayrılmayı kabul eden Afrikalılara 3.500 dolar ödeyen programı genişletmeye başladı. Haaretz gazetesinin perşembe günkü haberine göre, tüm Afrika ülkelerinin vatandaşları ödenekten yararlanabilecek. İdare bu adımla, yardımıyla İsrail'den ayrılanların sayısındaki düşüşü durdurmayı amaçlıyor.
Program, idarenin ülkede yasa dışı olarak bulunduğunu söylediği yabancılarla sınırlı. İdarenin internet sitesinde yayımlanan kurallar, İsrail vatandaşlarını, daimi ikamet sahiplerini ve Filistinlileri kapsam dışında bırakıyor. Bu da Etiyopya kökenli İsrail vatandaşları ile Afrika kökenli diğer İsrail vatandaşlarının programdan yararlanamayacağı anlamına geliyor.
Ödenekten kimler yararlanabilir?
İdarenin en son haziran ayında güncellenen internet sitesine göre, ülkesine dönenlere 3.500 dolar veriliyor. Özel bir düzenleme kapsamında üçüncü bir Afrika ülkesine giden kadın ve çocuklara 5.000 dolar, erkeklere ise 3.500 dolar ödeniyor. Paket ayrıca uçak bileti ve seyahat belgelerinin yanı sıra uçuş tarihine kadar icra işlemlerine karşı koruma da içeriyor.

İdare, yararlanıcıları “sızmacılar” olarak tanımlıyor ve örnekler arasında Sudan, Eritre ve Fildişi Sahili vatandaşları ile İsrail'le diplomatik ilişkisi bulunmayan ülkelerin vatandaşlarını sayıyor. Buna karşılık insan hakları örgütleri, bu kişilerin çoğunu sığınma talebinde bulunan kişiler olarak nitelendiriyor.
Calcalist gazetesi temmuz ayında, ödeneğin bütçe kesintileri kapsamında 2025'in ortasında durdurulduğunu bildirmişti. Program, 2026'nın başında yalnızca ülkelerine dönen veya üçüncü bir Afrika ülkesine giden Afrikalı “sızmacılar” için yeniden başlatıldı; Batı ülkelerine seyahat edenler programa dahil edilmedi.
Ayrılanların sayısı azaldı, Eritreliler ilk sırada
Haaretz, idarenin yardımıyla ayrılanların sayısının 2025'te yaklaşık yüzde 20 azaldığını ve Afrika ülkelerinden gelenler arasında Eritrelilerin oranının yüzde 89 olduğunu yazdı. Calcalist'in aktardığı resmi verilere göre, 2025'te 2.815 kişi ayrıldı; bu sayı, rekorun kırıldığı 2024'te 3.511 olarak kaydedilmişti. İdare, düşüşü Kanada'nın sığınma kotalarını sıkılaştırmasına ve ABD sınırlarının kapatılmasına bağladı. Gazeteye göre, bu göçmenlerden yaklaşık 17.600'ü temmuz ayı itibarıyla hâlâ İsrail'de bulunuyordu.
2017'den beri yürürlükte olan başka bir sistem, işverenleri bu işçilerin ücretlerinin yüzde 16'sını keserek yalnızca kesin ayrılış sırasında çekilebilen bir fona yatırmakla yükümlü kılıyor. 2025'te 1.499 ayrılan kişi toplam 74,6 milyon şekel çekti; bu kişi başına yaklaşık 50 bin şekele denk geliyor.

Ruanda ve Uganda deneyimi
İsrail'in Afrikalı sığınma talep edenleri ayrılmaya teşvik etmek için para teklif etmesi ilk kez yaşanmıyor. İsrail, 2018'de aynı miktarı Ruanda veya Uganda'ya uçak biletiyle birlikte teklif etmiş ve reddedenleri hapse atmakla tehdit etmişti. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği o dönemde, bu iki ülkeye gönderilenlerin yeterli güvenliği bulamamasından endişe duyduğunu belirtmişti. Üçüncü ülkelerle yapılan düzenlemelerin dağılmasının ardından plan daha sonra çöktü. İsrailli Mülteciler ve Göçmenler Yardım Hattı Örgütü, bu ayrılışların gerçekten gönüllü olmadığını uzun süredir söylüyor.
Fotoğraflar: Wikimedia Commons