Katar'ın Berlin Büyükelçiliği'ne bağlı Ed-Divan – Arap Kültür Evi, Almanya'nın başkentinde İslam medeniyetinin bilimsel hafızasını canlandıran önemli bir projeye imza attı. 'Arapça El Yazmaları: Ortak İnsanlık Mirası' başlıklı diyalog serisi, Berlin Devlet Kütüphanesi'nde bulunan ve Avrupa'nın en büyük koleksiyonlarından birini oluşturan Arapça el yazmalarını çağdaş tartışmaların merkezine yerleştiriyor.
Mart 2026'da başlayan ve Ekim ayına kadar sürecek etkinliklerin açılışını Katar'ın Almanya Büyükelçisi Abdullah bin İbrahim el-Hamr yaptı. Proje, el yazmalarını yalnızca arşiv malzemesi olarak değil, medeniyetler arası bilgi transferinin canlı tanıkları olarak sunmayı amaçlıyor.
İslam Medeniyetinin Bilimsel Kanıtları
Berlin Devlet Kütüphanesi Doğu El Yazmaları Bölüm Başkanı Dr. Christoph Rauch, kurumun yaklaşık 11 bin Arapça el yazmasına ev sahipliği yaptığını belirtti. Rauch, Endülüslü hekim Ebu'l-Kasım ez-Zehravi'nin 10. Yüzyıla ait cerrahi alet çizimlerini içeren el yazmasını örnek göstererek, "Bu belge, İslam medeniyetinin tıp ve cerrahide ulaştığı ileri düzeyi maddi olarak kanıtlıyor; o dönemde Avrupa bu seviyeden henüz çok uzaktı" dedi.
Ed-Divan direktörü Dr. Lawrence el-Hinnawi ise projenin amacının Arap kültürünü tanıtmanın ötesine geçtiğini vurguladı. "Amacımız, Arap el yazmalarının modern dünyanın inşasına katkıda bulunan entelektüel hafızanın bir parçası olduğunu göstermek" diyen el-Hinnawi, felsefe, tıp ve astronomi gibi bilimlerin Arapçadan Avrupa dillerine aktarılma sürecine dikkat çekti.
Katar'ın Kültürel Diplomasi Yatırımı
El-Hinnawi, bu girişimin Katar'ın uzun vadeli kültürel diplomasi yatırımı olduğunu ifade etti. Başarıyı ziyaretçi sayısıyla değil, Avrupalı izleyicinin Arap ve İslam mirasına bakışındaki dönüşümle ölçtüklerini söyledi. "Kelile ve Dimne" üzerine bir oturuma katılan Alman bir gencin, metnin iktidar, bilgi ve fikirlerin aktarımı hakkında sorduğu sorulardan etkilendiğini örnek olarak paylaştı.
El-Hinnawi, el yazmalarını "sessiz kitaplar" olarak görmek yerine, eski bir sosyal ağa benzetti. Yorgun müstensihin izleri, okurun kenar notları ve kitabın şehirden şehire yolculuğunun metnin sürekli yeniden şekillendiğini gösterdiğini belirtti.
Dijital Ağlar ve Gelecek Planları
Dr. Christoph Rauch, Alman kütüphanelerindeki Arapça el yazmalarını belgeleyen ve dijital erişim sağlayan "Qalamos" projesinden de bahsetti. Platformun, özellikle Arapça bilmeyen araştırmacıların metinlerin yolculuğunu takip etmesine ve şerh ağlarını çözümlemesine imkan tanıdığını söyledi.
Katar ortaklığının önemine değinen Rauch, "Kütüphane tek başına arşiv kurumu olarak kalırken, Ed-Divan ile işbirliği el yazmalarını koruma alanından kamusal diyalog alanına taşıdı" ifadelerini kullandı.
Proje yürütücüleri, Ekim 2026'da sona erecek mevcut serinin ardından üç ana eksende çalışmaları sürdürmeyi planlıyor:
- Dijitalleştirme ve kataloglama: Berlin'deki koleksiyonları İstanbul, Kahire, Doha, Paris ve Londra'daki benzerleriyle birleştirecek ortak projeler geliştirmek.
- Kurumsal işbirliği: Arap ve Avrupa kütüphaneleri arasında, dünyanın farklı kurumlarına dağılmış Arap hafızasının parçalarını bir araya getirecek bir iletişim ağı kurmak.
- Akademik destek: El yazması bilimi, dijital beşeri bilimler ve kültürel teoriyi birleştirebilen yeni nesil araştırmacıları yetiştirmek.
Ed-Divan'ın girişimi, Katar'ın Avrupa'daki kültürel varlığının mevsimlik etkinliklerden uzun vadeli bilgi ortaklıklarına evrildiğini gösteriyor. Berlin'deki diyalog serisi, Arap ve İslam el yazmalarını çağdaş bilgi üretiminin yeniden bir parçası haline getirmeyi amaçlıyor.