Polonya’da Anayasa Mahkemesinin kontrolüne ilişkin kriz, 30 Ekim’i 31 Ekim’e bağlayan gece ülkenin son yıllarda yaşadığı en derin siyasi krizlerden birine dönüştü. Polis mahkemenin Varşova’daki binasını kuşatırken, görevleri askıya alınan mahkeme başkanı binaya girmek için demir kapıyı kesmeye çalıştı. Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki ise Senegal ziyaretini yarıda keserek gece yarısı mahkemeye gitti.
Nawrocki cumartesi günü, “Polonya Cumhuriyeti’nde anayasal düzen ihlal edildi ve devletin anayasal bir organı zor kullanılarak ele geçirildi.” dedi ve parlamentodaki siyasi güçlerin temsilcilerini acil istişarelere çağırdı.
Kriz nasıl başladı?
Kriz, parlamentonun 2026’da seçtiği ve Cumhurbaşkanı Nawrocki’nin yemin ettirmeyi reddettiği yargıç Anna Korwin-Piotrowska’nın kararıyla başladı. Korwin-Piotrowska, Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Święczkowski ile yardımcısı Bartłomiej Sochański’nin görevlerini bir aylığına askıya aldı, mahkemenin yönetimini geçici olarak üstlendi ve yargıçların güvenliğine yönelik tehdit bulunduğu gerekçesiyle polisi çağırdı.
Mahkemenin önceki yönetimi ise kararı reddederek internet sitesinin yasa dışı biçimde ele geçirildiğini söyledi ve yaşananları “darbe” olarak niteledi.
Kapıda demirci
Polis binayı ve çevresini kuşatırken, Başbakan Donald Tusk hükümeti gece boyunca güvenlik takviyesi göndermeyi sürdürdü. Polis ekiplerinin binanın içine girmediğini açıkladı.
Görevleri askıya alınan Mahkeme Başkanı Święczkowski, polis kuşatması altındaki binaya girebilmek için bir demircinin yardımıyla mahkemenin demir kapısını kesmeye çalıştı.
Mahkemenin önünde toplanan muhalefet destekçileri, demircinin kesmeye çalıştığı kapıyı kırarak binanın bahçesine girdi.
Polis, bazı göstericilerin çiti aşarak ekiplerine tehlikeli cisimler fırlatmasının ardından mahkeme yerleşkesine girdiklerini ve üç kişinin gözaltına alındığını açıkladı.
Göstericiler gece boyunca mahkemenin çevresinde toplanmayı sürdürdü. Onlara muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisi lideri Jarosław Kaczyński de katıldı.
Cumhurbaşkanı uçağını geri çevirdi
Senegal ziyaretini yarıda kesip ülkeye dönen Nawrocki, “Böyle bir anda cumhurbaşkanı Polonya’da olmalı.” dedi. Varşova’ya döndükten sonra cumhurbaşkanlığı sarayında acil toplantı düzenledi ve Yüksek Mahkeme Birinci Başkanı Zbigniew Kapiński ile görüştü.
Nawrocki saat 01.00 sıralarında Anayasa Mahkemesine ulaştı ve göstericiler tarafından alkışlarla karşılandı.
Kapıda yaşanan tartışmanın ardından binaya giren cumhurbaşkanına Korwin-Piotrowska, “Biz Anayasa Mahkemesi yargıçlarıyız.” dedi. Nawrocki ise “Siz Anayasa Mahkemesi yargıçları değilsiniz.” karşılığını verdi. Diyalog, binanın içinde kaydedilen görüntülere yansıdı.
Nawrocki sabah saat 05.00’e kadar mahkemede kaldı, polisin yerleşkeden çekilmesini istedi ve mahkeme başkanının meşru yardımcısı olarak gördüğü Sochański’nin binaya girişini sağladı.
Tusk: Başka yol yok
Başbakan Donald Tusk hamleyi savunarak, “Hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek görevimiz. Bu süreç zaman zaman sancılı olabilir ancak başka yol yok.” dedi.
Adalet Bakanı ve Başsavcı Waldemar Żurek, Nawrocki’nin mahkeme içindeki tutumunu eleştirdi ve savcılıktan olayla ilgili soruşturma yürütmesini istedi. Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Radosław Sikorski ise seçilmiş çoğunluğun görev yapmasının engellendiğini ve mahkemenin yeniden çalışmasını sağlamak için harekete geçilmesi gerektiğini söyledi.
Muhalefet darbeyi savundu
Muhalefet yaşananları darbe girişimi olarak nitelendirdi. Kaczyński, Polonya’nın polis devletine dönüştüğünü söylerken, eski Adalet Bakanı Zbigniew Ziobro “gürültülü, kararlı, dayanışmacı ve cesur bir direniş” çağrısı yaptı.
Kriz, Avrupa yanlısı Tusk hükümeti ile Cumhurbaşkanı Nawrocki arasındaki anlaşmazlığa dayanıyor. Tusk hükümeti, Hukuk ve Adalet Partisi döneminde atanan yargıçlar nedeniyle mahkemenin kararlarını tanımıyor; Nawrocki ise parlamentonun 2026’da seçtiği yargıçları tanımıyor. Gözler şimdi cumhurbaşkanının çağırdığı acil istişarelerin sonuçlarına çevrildi.
Son gelişme: Güvenlik kuşatması sürüyor
Nawrocki cumartesi günü “hukuki düzenin yeniden tesis edilmesi” çağrısını yineledi ve hükümetin gönderdiği güçlerden mahkeme binasını terk etmelerini istedi. Ancak polis Anayasa Mahkemesinin çevresindeki kuşatmayı sürdürdü. Cumhurbaşkanının partilerle yapılması için çağrıda bulunduğu acil istişarelerin sonuçları henüz açıklanmadı.
Nawrocki’ye destek gösterileri
Anadolu Ajansının haberine göre, 30 Ekim gecesi mahkemenin önünde toplanan kalabalıklar arasında Hukuk ve Adalet Partisi lideri Jarosław Kaczyński, eski Başbakan Mateusz Morawiecki ve eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Julia Przyłębska da vardı. Nawrocki, Senegal’e gitmekte olan uçağının İspanya üzerinden Polonya’ya döndüğünü açıkladı.
31 Ekim’de Varşova’da Nawrocki’ye destek gösterileri düzenlenirken, polis mahkeme binasının girişini zincirlerle kapattı. Nawrocki, ülkenin iç güvenliğinin tehdit altında olduğunu söyledi ve Yüksek Mahkeme Birinci Başkanı Zbigniew Kapiński’nin de mahkemeyi ele geçirenlerin eylemlerini hukuka uygun görmediğini belirtti.
Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Radosław Sikorski ise meselenin, önceki hükümet döneminde siyasallaştırılan bir kuruma hukuki düzeni yeniden getirmekle ilgili olduğunu söyledi. Parlamentonun son üç yılda yeni yargıçların çoğunluğunu seçtiğini, ancak mahkeme başkanının bu yargıçların görev yapmasını engellediğini belirten Sikorski, “Demokratik yollarla seçilmiş hükümet anayasayı korumayı sürdürecek.” dedi.
