Mısır, Sudan, Eritre ve Somali liderleri, pazar günü Mısır’ın kıyı kenti El Alameyn’de düzenlenen zirvede, Etiyopya’nın baraj projesi ve Kızıldeniz’e çıkış arayışı çevresindeki anlaşmazlıklarda ortak tutum sergiledi. Liderler, Nil’in aşağı kıyıdaşları Mısır ile Sudan’ın su haklarını zedeleyebilecek tek taraflı adımları reddetti.
Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi, Sudan Egemenlik Konseyi Geçiş Başkanı General Abdulfettah el-Burhan, Eritre Cumhurbaşkanı Isaias Afwerki ve Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud, zirve sonrasında yayımlanan El Alameyn Ortak Bildirisi’nde bölge ülkelerinin iç işlerine hangi gerekçeyle olursa olsun müdahale edilmesine karşı çıktı.
Sudan ve Somali için egemenlik vurgusu
Ortak bildiride Sudan’ın egemenliği, toprak bütünlüğü ve devlet kurumlarına destek yinelendi. Ülkede paralel yapılar kurulması reddedilirken Sudanlıların sahip olduğu ve öncülük ettiği siyasi sürecin yeniden başlatılması çağrısında bulunuldu.
Liderler, Sudan’daki ulusal kurumların desteklenmesini savundu ve paralı askerlere yönelik her türlü desteğe karşı olduklarını açıkladı. Somali’nin birliği ve egemenliği de yeniden teyit edildi; ülkenin toprak bütünlüğünü tehdit eden müdahaleler reddedildi.
Bildiride "Somaliland" olarak anılan yapının tanınması ya da desteklenmesine de karşı çıkıldı.
Kızıldeniz’de kıyıdaş devletlerin sorumluluğu
Dört ülke, Kızıldeniz’de seyrüsefer özgürlüğü ilkesini destekledi. Liderler, denizin yönetiminden yalnızca kıyıdaş devletlerin sorumlu olduğunu belirterek Mısır ve Sudan’ın Nil sularındaki mevcut kullanım haklarını etkileyebilecek tek taraflı girişimlere karşı olduklarını yineledi.
Mısır ve Sudan, Nil’in aşağı kıyıdaş ülkeleri olarak Etiyopya’nın nehir üzerinde inşa ettiği Büyük Etiyopya Rönesans Barajı konusunda anlaşmazlık yaşıyor. Kahire ve Hartum, barajın doldurulması ve işletilmesi için bağlayıcı bir anlaşma yapılmasını isterken Etiyopya süreci böyle bir anlaşma sağlanmadan sürdürüyor.
Mısır, baraj projesinin yıllık su tahsisini etkileyebileceği endişesini taşıyor. Mısır’ın yıllık su payı 55,5 milyar metreküp olarak ifade ediliyor.
Etiyopya’nın Kızıldeniz’e erişim arayışı
Mısır, Etiyopya’nın Kızıldeniz’de deniz çıkışı elde etmesine bu yıl boyunca karşı çıktı. Eritre’nin 1993’te bağımsızlığını kazanmasının ardından Etiyopya denize kıyısı olmayan bir ülke haline geldi.
Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed, 2018’de görevine başlamasından bu yana Kızıldeniz’e erişim meselesini gündemde tutuyor. Etiyopya’nın kara sınırı Eritre, Cibuti, Somali, Kenya, Sudan ve Güney Sudan ile bulunuyor.
Etiyopya, 1 Ocak 2024’te Somaliland ile Kızıldeniz’de askeri üs kurulması ve liman geliştirilmesini mümkün kılan bir mutabakata imza attı. Somali Cumhurbaşkanı Mahmud, daha sonra parlamentoda yaptığı açıklamada mutabakatı yasa dışı ve uluslararası hukukun açık ihlali olarak nitelendirdi; anlaşmanın uygulanamayacağını söyledi.
Eritre ve Etiyopya arasındaki gerilim
Zirve kararları kapsamında dört ülkenin liderlerinin istişare ve koordinasyonu güçlendirmek üzere düzenli aralıklarla ve ihtiyaç halinde bir araya gelmesi kararlaştırıldı.
Etiyopya, zirveden önce perşembe günü Eritre ile ilişkilerini kesti ve Mısırlı bir diplomatı sınır dışı etti. Eritre ile Mısır da buna karşılık benzer adımlar attı.
Bu gelişmeler, Etiyopya’da Abiy Ahmed hükümetine karşı çıkan Tigray Halk Kurtuluş Cephesi’nin eylül sonlarında saldırılarını artırdığı ve havalimanlarını ele geçirdiği sırada yaşandı. Addis Ababa yönetimi, Eritre ve Mısır’ı bu grubu desteklemekle suçladı. Eritre ile Mısır ise başka ülkelerin iç işlerine müdahale ettikleri yönündeki suçlamaları reddetti.
