Mısır ile Etiyopya arasındaki Hedasi Barajı anlaşmazlığında İtalya, tarafları Roma’da bir araya getirecek yeni bir diyalog kurulmasını teklif etti. İtalya Dışişleri Bakanı Antonio Tajani, eylül başında Kahire’de Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdülati ile düzenlediği basın toplantısında, ülkesinin krizin çözümüne yardımcı olmaya hazır olduğunu açıkladı.
Tajani, Roma’nın Etiyopya ile sahip olduğu iyi ilişkileri çözüm arayışında kullanabileceğini söyledi. İtalyan Bakan, Mısır ve Etiyopya’nın istemesi halinde önümüzdeki haftalarda Roma’da iki ülke arasındaki diyaloğun kurulmasını kolaylaştırabileceklerini belirtti.
Washington ve Pekin’in mesajları
İtalya’nın önerisi, Mısır ile Etiyopya arasındaki müzakereleri yeniden başlatmayı amaçlayan ABD arabuluculuğunun ardından geldi. ABD Başkanı Donald Trump, ocak ayında Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi’ye gönderdiği mektupta Washington’ın arabuluculuğu yeniden üstlenerek krize nihai ve adil bir çözüm bulunmasına katkı sağlayabileceğini bildirdi.
Trump, haziran ayında es-Sisi ile yaptığı görüşmede de Hedasi Barajı krizinin sona erdirilmesi için arabuluculuk yapacağını yineledi. Çin ise Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Kahire ziyareti sırasında yayımlanan 2 Eylül tarihli ortak bildiride, Mısır’ın su güvenliğini koruma hakkını destekledi ve Nil havzası ülkelerine uluslararası hukuka bağlı kalma çağrısı yaptı.
Mısır ve Etiyopya bağlayıcı anlaşmada uzlaşamadı
Anlaşmazlığın temelinde, Etiyopya’nın Mavi Nil Nehri üzerinde 2011’de baraj inşasına başlamasının ardından ortaya çıkan su yönetimi sorunu bulunuyor. Mısır, barajın doldurulması ve işletilmesiyle ilgili olarak su güvenliğini koruyacak hukuken bağlayıcı bir anlaşma yapılmasını istiyor.
Mısır, Sudan ve Etiyopya arasındaki görüşmeler üç yıl süreyle durduktan sonra 2023’te yeniden başladı, ancak müzakereler 2024’te tekrar askıya alındı. Kahire ve Hartum, barajın doldurulması ve işletilmesine ilişkin üçlü ve hukuken bağlayıcı kurallar talep ediyor.
Addis Ababa ise barajın işletilmesi için bağlayıcı bir anlaşmanın gerekli olmadığını savunuyor ve başka ülkelerin çıkarlarına zarar verme niyetinde olmadığını belirtiyor. Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdülati de 20 Ağustos’ta Etiyopya’nın Nil Nehri üzerinde yeni barajlar kurmasına karşı olduklarını açıklayarak ülkesinin çıkarlarını ve su güvenliğini savunma hakkını vurgulamıştı.
Mısırlı uzmanlar Roma’nın konumuna işaret etti
Mısır’ın eski su kaynakları ve sulama bakanlarından, Hedasi Barajı müzakerelerindeki eski teknik heyet başkanı Husam Megazi, ABD ile İtalya’nın krizdeki gerilimi azaltmaya çalıştığını söyledi. Megazi, Etiyopyalı yetkililerin yeni barajların inşası ve suların kontrolü konusundaki açıklamalarının Mısır ve Sudan gibi aşağı havza ülkelerinde endişe oluşturduğunu belirtti.
İtalya’nın hem Mısır hem de Etiyopya ile iyi ilişkilere sahip olduğunu ifade eden Megazi, Roma’nın tarafların görüşlerini birbirine yaklaştırabilecek bir müzakere ortağı olabileceğini kaydetti. İtalyan girişiminin Etiyopya tarafından dış itibarını iyileştirmek ve müzakerelere ciddi yaklaştığını göstermek amacıyla olumlu karşılanabileceğini savunan Megazi, sürecin sonucunun önümüzdeki haftalarda netleşeceğini söyledi.
Mısır Afrika İşleri Konseyi Başkan Yardımcısı Salah Halime, Çin’in mesajları, İtalya’nın girişimi ve Trump’ın açıklamalarının Etiyopya üzerinde güçlü bir baskı oluşturduğunu öne sürdü. Halime, Etiyopya’nın siyasi irade göstermesi halinde Hedasi Barajı krizinin birkaç ay içinde çözülebileceğini ve çözümün ortak çıkarlar ile uluslararası hukuka saygı temelinde şekillenmesi gerektiğini belirtti.
Halime ayrıca arabuluculuk girişimlerindeki artışın, uluslararası toplumun krizin ciddi ve kararlı biçimde ele alınması gerektiğine inandığını gösterdiğini söyledi. Etiyopya’nın müzakereleri reddetmesi halinde Mısır’ın Birleşmiş Milletler ve Güvenlik Konseyi’ne başvurabileceğini savunan Halime, barışçıl sürecin başarısız olması durumunda Birleşmiş Milletler Şartı’nın ilgili hükümlerinin gündeme gelebileceğini ifade etti.
Etiyopya’nın resmi tutumu açıklanmadı
Etiyopyalı siyasi analist Abdüşşekur Abdüssamed, İtalya ve ABD’nin arabuluculuk girişimlerinin başarısının, tarafların müzakereleri başarısızlığa sürükleyecek koşullar öne sürmemesine bağlı olduğunu söyledi. Abdüssamed, Etiyopya açısından görüşmelerin barajın doldurulması ve işletilmesiyle sınırlı tutulmasının önem taşıdığını, su paylarının sabitlenmesi veya artırılması gibi başlıkların ise ele alınmaması gerektiğini belirtti.
Etiyopya’nın İtalya ve ABD’nin arabuluculuk önerilerine ilişkin resmi tutumu açıklanmadı. Abdüssamed, Addis Ababa’nın prensipte müzakerelerin yeniden başlamasını kabul edebileceğini, ancak Mısır’ın ABD arabuluculuğuna daha fazla önem verdiğini ve Washington’ın baskı araçlarına sahip olduğunu düşündüğünü söyledi.
Mısır’ın Nil Nehri’nden aldığı yıllık su miktarı yaklaşık 55,5 milyar metreküp olarak veriliyor. Yaklaşık 6 bin 650 kilometre uzunluğundaki Nil havzasında Burundi, Ruanda, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kenya, Uganda, Tanzanya, Etiyopya, Eritre, Güney Sudan, Sudan ve Mısır olmak üzere 11 ülke bulunuyor.
