Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş düzenlemesi, İran’ın ABD’den beklediği taahhütlerle ilişkilendirildi. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Umman’la bir geçiş güzergâhı üzerinde uzlaştıklarını ve Washington’ın Haziran ayında imzalanan İslamabad Mutabakatı kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesi halinde stratejik su yolunu yeniden açacaklarını açıkladı.
Pezeşkiyan, belirlenen güzergâhın İran’ın dini liderine iletildiğini söyledi. ABD tarafının mutabakata geri dönmeyi kabul ettiği bir noktaya gelindiğini belirten Pezeşkiyan, İran’ın boğazı önceki durumuna döndürmek için çalıştığını ancak karşı tarafın yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle anlaşmanın çöktüğünü ifade etti.
İran’ın açılış için koşulları
Pezeşkiyan’ın sıraladığı şartlar arasında yaptırımların ve ablukanın kaldırılması, dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması, yatırımların başlatılması ve Lübnan’daki savaşın sona erdirilmesi yer aldı.
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’nde anlaşmaya ilişkin "istisnai" bir uzlaşı sağlandığını belirten Pezeşkiyan, 13 üyeden 12’sinin öneri lehinde oy kullandığını bildirdi.
İran Cumhurbaşkanı, mutabakat yürürlükte olduğu sırada yaptırımlar ile ablukanın başlangıçta kaldırıldığını, dondurulmuş fonların serbest bırakılması için müzakerelerin başladığını ve 300 milyar dolarlık yatırım planlarının hazırlandığını söyledi. Bankacılık ve petrokimya yaptırımlarının da kaldırıldığını belirten Pezeşkiyan, aynı dönemde İran’ın yaklaşık 90 milyon varil petrol ihraç ettiğini kaydetti.
İran’ın ithalat ve ihracatının yüzde 25 ila yüzde 35 arasında gerilediğini açıklayan Pezeşkiyan, yatırım planları kapsamında Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri ile görüşüldüğünü ancak savaş devam ettiği sürece projelerin ilerleyemeyeceğini dile getirdi.
Boğazdaki deniz taşımacılığı için düzenleme
İran ile Umman, Washington ve Tahran arasında imzalanan mutabakatın geçen ay çökmesinin ardından Hürmüz Boğazı’ndaki deniz taşımacılığını yönetmek amacıyla bir düzenleme üzerinde görüşüyor.
Mutabakat, ABD ile İran’ın nisanda varılan ateşkesi uzatması ve nihai anlaşma müzakereleri sürerken boğazdaki deniz taşımacılığını kademeli biçimde savaş öncesi seviyelere döndürmesini öngörüyordu.
İran’da benzin fiyatı için üçüncü kademe seçeneği
Pezeşkiyan, savaş koşullarının güzergâhların kapanmasına, malların ülkeye girişinin engellenmesine ve devlet gelirlerinin azalmasına yol açtığını söyledi. Buna karşın benzin tedarikinin sürdürülmesi gerektiğini belirtti.
Hükümetin benzin fiyatlarını ne zaman ve ne ölçüde artıracağına henüz karar vermediğini açıklayan Pezeşkiyan, yalnızca normal kotayı aşan tüketim için üçüncü bir fiyat kademesinin değerlendirildiğini bildirdi. Bu seçenek için yaklaşık 10 bin tümenlik bir fiyat önerildiğini belirten Pezeşkiyan, 50 bin tümenlik fiyat uygulanacağı yönündeki söylentiyi reddetti.
Herhangi bir düzenleme öncesinde yargı ve parlamentoyla istişare edilmesi gerektiğini ifade eden Pezeşkiyan, yakıt tüketimini azaltmak için uzaktan çalışma, toplu taşımanın genişletilmesi, araç verimliliği standartlarının yükseltilmesi, taksi ve motosikletlerin elektrikli hale getirilmesi seçeneklerinin ele alındığını söyledi.
İran Cumhurbaşkanı ayrıca enerji santralleriyle petrol ve doğal gaz kaynakları dahil altyapının hedef alındığını, bunun sonucunda enerji üretiminin gerilediğini açıkladı.
